Van Gogh Nationaal Park

Sinds de introductie van de Ecologische Hoofdstructuur in 1990 werken overheden, maatschappelijke partners, terreinbeheerders en agrariërs aan de uitbreiding van het natuurnetwerk. Toen het Rijk in 2010 de ambities voor het Natuur Netwerk Nederland naar beneden bijstelde, besloten de Brabantse partners om de natuurambities voor Noord-Brabant te handhaven. Met nieuwe concepten als het Groen Ontwikkelfonds Brabant (GOB), het Ondernemend Natuurnetwerk en het stimuleren van natuurinclusieve landbouw zijn partners samen blijven investeren in natuur. Met onder meer de aanleg van natuurbruggen, de aankoop van nieuwe gebieden en de introductie van het edelhert in De Scheeken en De Mortelen, zijn de afgelopen jaren aansprekende resultaten geboekt. Toch liggen er op verschillende plekken nog forse opgaven voor de afronding van het Natuurnetwerk Brabant en de verbetering van de milieukwaliteit en het waterbeheer. Globaal kunnen we vier landschapsecologische ‘landschapstypen’ onderscheiden, elk met hun specifieke landschappelijke en ecologische kwaliteiten. De beken vormen de verbindende schakels. Deze landschapstypen komen zowel in het oostelijke als het westelijke kerngebied voor. Door die verscheidenheid is het Van Gogh Nationaal Park rijk aan gradiënten. Dat maakt de natuur in het gebied bijzonder veelzijdig. Heide, vennen en zandverstuivingen De grootste en hoogste dekzandruggen waren vaak te arm voor de landbouw. Hier lagen lange tijd de ‘woeste gronden’, met (natte) heide, bos of stuifzand. In de tijd van Van Gogh werd op verschillende plekken begonnen met de ontginning van deze gebieden, vaak als bosbouwperceel. Vanaf het begin van de twintigste eeuw werden deze gebieden steeds vaker aangekocht en beschermd als natuurmonument. De Loonse en Drunense Duinen, de Oisterwijkse Vennen en Bossen en de Oirschotse Heide liggen stuk voor stuk op dat soort hoge dekzandruggen. Broekgebieden De natte laagten tussen de ruggen waren vooral in gebruik als grasland of nat bos. Als deze laagtes uitgestrekt waren, werden ze ‘broekgebieden’ genoemd. Het Van Gogh Nationaal Park bestaat voor een groot deel uit deze van oorsprong zeer natte gebieden. Het Moergestels Broek is een voorbeeld van zo’n landschappelijk open en uitgestrekt broekgebied in een beekdal, dat tegenwoordig tot de meest waardevolle weidevogelgebieden van Brabant hoort. Broekgebieden komen ook veel voor in het benedenstrooms gelegen deel van het beeksysteem, waar de zandgrond van hoog-Brabant overgaat in de klei van het rivierengebied van de Maas en de zeekleipolders van West-Brabant. Deze zone, de Naad van Brabant, is een lange, smalle overgangszone van Grave tot Bergen op Zoom, waar ijzer- en kalkrijke kwel uit het zuidelijke zandgebied aan de oppervlakte komt, met bijzondere natuurwaarden tot gevolg. Het Bossche Broek is hiervan een voorbeeld, evenals de Ettense en Haagse Beemden. Brabants Leem Een groot deel van het landschap in het oostelijke kerngebied wordt bepaald door een dichte, slecht doorlaatbare leemlaag in de ondergrond, Brabants Leem genaamd. De bovengrond is erg nat en aanzienlijk rijker dan de arme zandgronden. Hier ontstond een kenmerkend landschap van natte leembossen, dat uniek is voor Nederland, evenals het kenmerkende populierenlandschap, met zijn ‘verkamerde’ coulissen. De Scheeken en De Mortelen zijn hier voorbeelden van. Beekdalen De stromende beken verbinden van oudsher de verschillende natuurgebieden en landschapszones. Op verschillende plekken is het oude karakter van het bekenlandschap te beleven, bijvoorbeeld in verschillende landgoederenzones of in gebieden waar geen ruilverkavelingen zijn geweest en de beken niet recht zijn getrokken. Op die plekken herbergen de beekdalen historisch- ecologische waarden, met hun weiden en hooilanden, de zogenaamde beemden. De dynamiek van het stromende water zorgt voor bijzondere beeknatuur. Mooie voorbeelden van het oude bekenlandschap zijn te vinden in de landgoederenzone van de Chaamse Beken en in het Dommeldal. HOOFDLIJN Vier landschapsecologische eenheden binnen samenhangend bekenlandschap 59 60

RkJQdWJsaXNoZXIy ODY1MjQ=