ALKEN BILZEN-HOESELT GINGELOM HEERS KORTESSEM (HASSELT) NIEUWERKERKEN RIEMST SINT-TRUIDEN TONGEREN-BORGLOON VOEREN WELLEN KRANT APRIL 2026 JAARGANG 14, NUMMER 1 erfgoedhaspengouw.be UTNEEMBARE BIJLAGE PROGRAMMA ERFGOEDDAG HASPENGOUW 30 EDITORIAAL INHOUD Met Erfgoeddag op 26 april 2026 in het vooruitzicht brengt deze Erfgoedkrant weer boeiende artikels over wat er beweegt, gebeurt of gebeurd is én gepland wordt in de culturele erfgoed- sector in Haspengouw. Heemkundekringen steken de koppen bij elkaar, projecten zien het licht, onderzoeken onthullen boeiende informatie, en vooral: gedreven mensen werken samen om een breed publiek deelgenoot te maken van hun passie, het cultureel erfgoed van Haspengouw. Geniet van hun verhalen en projecten. Veel leesplezier! Het hele programma van Erfgoeddag, expo’s, wandelingen, lezingen en workshops, ontdek je in de uitneembare middenkatern. We hopen je die dag te ontmoeten! Team Erfgoed Haspengouw Levend lijk In Hoeselt wordt het verhaal verteld van een oud vrouwtje dat overleden was. Familie en kennissen verzamelden in het sterfhuis om voor haar ziel te bidden. De dodenwake vond plaats in de kamer naast de opbaarkamer. Enkele jonge mannen hadden zich echter bij de overleden vrouw verstopt. Toen het bidden goed bezig was, namen deze Zwarte humor in Haspengouw Humor en dood, geen evidente combinatie? Het moet kunnen en is soms ook nodig. De dood zelf is nooit grappig, maar de situaties ervoor en erna kunnen gevuld zijn met gelegenheden om te lachen. Humor is een krachtig middel om met verlies om te gaan, pijn te verzachten en het leven voluit te omarmen. Klaar voor wat zwarte humor uit Haspengouw? jongelingen het lijk uit de kist. Ze openden de deur naar de plaats waar gebeden werd en staken het hoofd van de oude dame door het deurgat. Je kan je wel voorstellen dat de aanwezigen zich een hoedje schrokken. Ze vlogen als het ware van hun stoelen en vluchtten weg. Hun paniek was naar het schijnt zo groot dat ze de deur met de hengsels uit de muur trokken. Een hondje als erfenis Aan de kant van het oude kerkhof van Schurhoven in Sint-Truiden staat een obelisk. De man voor wie dit grafmonument werd opgetrokken, was niemand minder dan Edmond Lézan de Malizard. Hij stierf in 1907, maar liet al bij leven deze obelisk bouwen. Hij groeide op in Villa De Raam en verhuisde later naar Brussel, maar zijn band met Sint-Truiden bleef sterk. Als alleenstaande schonk hij zijn erfenis aan het Burgerlijk Gasthuis, waar nu het OCMW gehuisvest is. In ruil vroeg hij om blijvend herinnerd te worden. Daarom staan nog jaarlijks chrysanten aan zijn gedenksteen op de Vest en aan zijn obelisk. Maar zijn erfenis bevatte nog een andere passage. De jonkman bezat een hond, een Mechelse herder. Hij droeg zijn huisknecht op om na zijn dood voor de hond te zorgen. In ruil voor een vergoeding moest hij instaan voor een dagelijkse wandeling, voldoende eten en goede verzorging. Om het geld te innen, moest de knecht de hond jaarlijks als bewijs meenemen naar de notaris. Als je weet dat de vergoeding 2 Belgische frank per dag bedroeg - wat niet niets was in die tijd! - hoeft het niet te verbazen dat de hond nog 30 jaar heeft geleefd. Of het altijd dezelfde Mechelse herder was… tja, wie zal het zeggen? U Met dank aan dr. Ivan Raets, Willem Driesen, Chris Stevens, Raf Janssen en Johan Deville. Meer verhalen? Deel ze met ons! Ken je een boeiend, romantisch, historisch, ontwapenend en vooral typisch Haspengouws kerkhofverhaal? Neem dan zeker contact op met astrid@erfgoedhaspengouw.be. Onze artistieke partners gaan ver- volgens met de verhalen aan de slag. Zevenjaarlijkse feesten in Haspengouw Erfgoedsamenwerking in de praktijk De schatkamer van Sint-Stefanus in Hoeselt Ondertussen in Haspengouw Objet Perdu, Objet Trouvé Lezingenreeks Funerair Erfgoed Vrijwilliger in beeld: Hanne Maes Puzzel: Zoek de 8 verschillen MIDDENKATERN ERFGOEDDAGPROGRAMMA I-IV 4 6 8 2 5 7 Nog meer humoristische anekdotes?
2 ERFGOEDKRANT HASPENGOUW I APRIL 2026 van 2030. In 2027 volgen de besturen van de processiegroepen, al beginnen sommigen wellicht al eerder. Een belangrijk aandachtspunt bij de evaluaties na de laatste feesten en bij de start van de nieuwe voorbereidingen is de verjonging van de besturen. Dat is organisatorisch noodzakelijk. Maar om de traditie van de Kroningsfeesten levendig te houden, is het minstens even belangrijk dat de Kroning van jongs af aan wordt meegegeven door grootouders die met hun kleinkinderen een kaarsje branden bij Maria, door families die samen deelnemen, door de Kroningstekenwedstrijd voor kinderen van 6 tot 12 jaar, door processiegroepen die zich richten op jongeren, enz …. Het Kroningsgebeuren is een uitnodiging aan alle Tongenaren – maar ook aan de inwoners van Borgloon met wie Tongeren gefuseerd is en aan de inwoners van ons dekenaat – om samen, elk volgens zijn mogelijkheden en interesse, toe te leven naar de Kroningsweek van 7 tot en met 14 juli 2030, wanneer weer duizenden toeristen en pelgrims naar Tongeren komen om getuige te zijn van de 20ste editie van de zevenjaarlijkse Kroningsfeesten. De zevenjaarlijkse Kroningsfeesten in Tongeren, die hun wortels hebben in de heiligdomsvaarten van de 14de tot de 18de eeuw, ontstonden in 1890 bij de kroning van het Mariabeeld Onze-Lieve-Vrouw, Oorzaak Onzer Blijdschap. Sindsdien zijn ze uitgegroeid tot een traditie waar elke Tongenaar en duizenden bezoekers telkens opnieuw naar uitkijken. Betrokkenheid De voorbereidingen starten al meer dan drie jaar vóór het feestjaar. Het Kroningscomité neemt daarbij de algemene organisatie en coördinatie op zich. Tegelijk beginnen de groepsleidingen van de processiegroepen aan hun voorbereidingen. Elke groep heeft een eigen bestuur dat instaat voor de rekrutering van deelnemers, de kledij, de praalwagen, muziek, geluid en financiën. In de praktijk betekent dit dat elke deelnemer zelf bijdraagt om te mogen deelnemen aan de processies. Die sterke betrokkenheid is een van de grootste troeven van de Tongerse Kroningsfeesten. In 2023 namen maar liefst 3.000 van de 31.000 Groot-Tongenaren deel aan de vier processies en vier avondspelen. Tijdens de feestweek tooit de stad zich in een feestelijk kleedje. Naast talloze individuele initiatieven zorgen 36 straatcomités ervoor dat meer dan 50 straten prachtig versierd worden. Voorafgaand aan en tijdens de Kroningsweek vinden tal van activiteiten plaats: concerten, toneel, tentoonstellingen, sierwandelingen en de rondgang van het Mariabeeld door Groot-Tongeren, die meer dan een maand duurt. De Kroningsfeesten, erkend als immaterieel cultureel erfgoed, hebben intussen ook ver buiten onze landsgrenzen bekendheid verworven. ‘Samen toeleven naar de Kroningsweek creëert een unieke verbondenheid die ook de toeschouwers sterk aanvoelen.’ De Kroningsfeesten van Tongeren Nu het Trudojaar volop gaande is, leggen we twee tradities van zevenjaarlijkse feesten in onze regio eens naast elkaar. De Tongerse Kroningsfeesten liggen nog vers in het geheugen en de voorbereidingen voor de volgende editie in 2030 starten nu reeds. Van de Trudofeesten zijn de eerste activiteiten achter de rug, terwijl nog heel wat boeiende en verbindende gebeurtenissen op touw gezet worden. Twee artikels nemen je mee naar het verhaal van beide tradities. Ontdek de verschillen en de overeenkomsten in inspiratie en aanpak. Met dank aan Peter Bruggen (Kroningscomité Tongeren) en Hilde Hendricx (stad Sint-Truiden). Zevenjaarlijkse feesten in Verbinding Het vertrouwen in Maria, Oorzaak Onzer Blijdschap, is in Tongeren bijzonder groot. Dat zie je aan de vele kaarsjes bij het genadebeeld, de bloemen die in de maand mei naar de basiliek worden gebracht en de redenen waarom mensen om de zeven jaar deelnemen aan de processies. Dit geloof en deze devotie vormen de kern van de Kroningsfeesten. Maar de feesten zijn evenzeer een feest van verbinding. Hele families stappen mee op, van baby’s tot senioren op hoge leeftijd. De deelnemers komen uit alle lagen van de bevolking, uit de binnenstad, de dorpen en de omliggende gemeenten. Uitgeweken Tongenaren keren minstens om de zeven jaar terug naar hun geboortestad, zelfs wanneer ze aan de andere kant van de wereld wonen. Samen toeleven naar de Kroningsweek creëert een unieke verbondenheid die ook de toeschouwers sterk aanvoelen. Elke editie heeft een actueel thema. In 2023 was dat “#zoekverbinding”. Het Kroningsthema, al in 2019 vastgelegd, riep op om het individuele ‘ik’ te overstijgen, de band met anderen en de Ander te versterken en te bouwen aan een wereld waarin we elkaar opnieuw werkelijk kunnen ontmoeten en met elkaar verbonden kunnen zijn. Maria wordt daarbij gezien als gids. De recente coronaperiode gaf dit thema extra betekenis: de roep om verbinding klonk toen luid, en klinkt vandaag nog steeds. ‘De uitdaging blijft om deze vormen van immaterieel erfgoed levendig en relevant te houden.’ Toekomst Dit najaar start het Kroningscomité met de voorbereidingen voor de Kroningsfeesten Lees meer over de euregionale samenwerking rond zevenjaarlijkse tradities. < TERUG NAAR PAG. 1
APRIL 2026 I ERFGOEDHASPENGOUW.BE 3 Haspengouw Elke zeven jaar viert Sint-Truiden zijn stichter, Sint-Trudo. De Trudofeesten vormen een bijzonder moment waarop de stad stilstaat bij haar geschiedenis, geloof en gemeenschapszin. Heden en verleden ontmoeten elkaar dan in hart en ziel. Naast een religieus eerbetoon en een feest van de gelovigen, werden de Trudofeesten door de jaren heen ook een cultureel en artistiek stadsfeest. Van pelgrimage tot een actueel cultuurfestival De allereerste Trudofeesten vonden plaats in 1893, 1200 jaar na het overlijden van Sint-Trudo. Meer dan zestig jaar later, in 1956, werd het feest nieuw leven ingeblazen met een klassieke processie. Sindsdien is het ritme om de zeven jaar behouden gebleven, telkens met een andere insteek. Vanaf 1970 zocht men naar een nieuwe opzet: de processie draaide niet langer om de historische uitbeelding van het leven van de heilige Trudo, maar stond in het teken van zijn betekenis voor de hedendaagse mens. Zo wist een traditie, die toch religieuze wortels heeft, in een periode van geloofscrisis te overleven. ‘In een periode van geloofscrisis wist een traditie, die toch religieuze wortels heeft, te overleven.’ De meest recente editie, in 2019, bracht de legende van Sint-Trudo en Amélia tot leven. Met de Grote Markt als openluchttheater genoten toeschouwers van het massaspektakel Trudo en Amélia. Muziek, dans, projecties en live-acteurs vertelden het verhaal van de stichter in een eigentijdse voorstelling. Daarnaast keerde de historische openingsprocessie terug, De Trudofeesten, een traditie met diepe wortels met het schrijn van Sint-Trudo dat door de straten werd gedragen. Over heel het jaar waren er tentoonstellingen, concerten en gezinsevenementen. ‘Elke editie brengt iets blijvends voort, een tastbare herinnering aan de band van de stad met Trudo.’ Blijvende herinneringen aan de Trudofeesten De Trudofeesten laten ook sporen na in het straatbeeld van Sint-Truiden. Elke editie brengt iets blijvends voort, een tastbare herinnering aan de band van de stad met Trudo: het Trudobeeld van Hugo Duchateau (1993 en 2026), de zitbank Christina Mirabilis van Johan Creten in het Begijnhof (2012) en het mobiele Erfgoedvenster van Raf Roufflaer (2019), waar je het verleden en het erfgoed van Sint-Truiden ontdekt. Trudofeesten anno 2026: Bezielde stad – Bezielde mensen Het stadsbestuur en de pastorale eenheid Sint-Trudo brengen ook dit jaar, samen met verenigingen, scholen, buurten en kunstenaars, het verhaal van Trudo tot leven. Dat doen ze met tentoonstellingen, concerten, vieringen, een processie en ontmoetingen op en rond de abdijsite. Onder de noemer Bezielde stad - Bezielde mensen kijken we in het bijzonder uit naar drie expo’s: • Textiel met een Ziel, een verrassende dialoog tussen de zeldzame middeleeuwse textielschat van de Trudoabdij en hedendaagse modecreaties uit het archief van ontwerper Dries Van Noten; • Echo’s uit de Trudo-abdij, met middeleeuwse en latere manuscripten uit de abdij die een beeld geven van wat zich hier dertien eeuwen lang afspeelde; • Bezield en gekoesterd, een reliekroute langs oude en nieuwe locaties met historische relieken én moderne vormen ervan. Volg sinttruidenseschatten.be voor alle info. De verbindende projecten van de pastorale eenheid Sint-Trudo in het kader van het Trudojaar, van een vaandelproject met meer dan honderd verenigingen, buurten en bewoners, over een sfeervolle lichtprocessie, tot een klassiek concert, een mobiele expo en dialoogtafels, zijn inclusieve en participatieve initiatieven, gericht op gemeenschapsvorming en bezieling. Blijf op de hoogte van alle evenementen en activiteiten op bezieldestad.be. U TOT SLOT De zevenjaarlijkse Kroningsfeesten in Tongeren en de Trudofeesten in Sint-Truiden verschillen duidelijk in inspiratie en doelstelling, ondanks hun gelijkaardige religieuze oorsprong. De Kroningsfeesten zijn sterk geworteld in de christelijke Mariaverering en eeuwenoude processietradities uit de Maas-Rijnregio. De inspiratie vertrekt vanuit religieuze symboliek en heilige geschiedenis, met bijzondere aandacht voor het gekroonde Mariabeeld. Het hoofddoel is het bewaren en doorgeven van immaterieel erfgoed, het versterken van gemeenschapszin via massale lokale deelname en het stimuleren van religieuze beleving. De feesten hebben ook een belangrijke toeristische en economische impact op de stad. De Trudofeesten vinden hun oorsprong in de verering van de heilige Trudo, stichter en patroon van Sint-Truiden, maar worden breder ingevuld. Naast religieuze elementen ligt de nadruk ook op culturele initiatieven, burgerparticipatie en stedelijke identiteit. Het doel is niet enkel erfgoedbehoud, maar ook het activeren van verenigingen, kunstenaars en inwoners om samen de stad dynamisch en creatief in de kijker te zetten. © FLIPKE NUYTTENS © ERFGOUD SINT-TRUIDEN 11. 04 – 11. 06. 26 KERK OLV TENHEMELOPNEMING GROTE MARKT SINT-TRUIDEN VU. EDWIN DEHAES, STS VZW, PLANKSTRAAT 16 - 3800 SINT-TRUIDEN www.bezieldestad.be TEXTIEL MET EENZIEL DRIES VAN NOTEN X MIDDELEEUWSE TEXTIELSCHAT Lees meer over oudere edities van de Trudofeesten. © STAD SINT-TRUIDEN TERUG NAAR PAG. 1>
‘We zijn er allebei stevig verankerd,’ vertellen Emile Grommen en Dany Schoebrechts terwijl ze zich onder de 16e-eeuwse gewelven van de abtsvleugel van de Trudoabdij over de prachtige luchtfoto’s van ‘hun’ Brustem buigen. Enthousiast laten ze een verkwikkende regen van historische feiten over me neerdalen. Het mag duidelijk zijn: Emile en Dany kennen het lokale verleden op hun duimpje en slaan de handen in mekaar om deze verhalen te bewaren en door te geven aan jong en oud. Het lokale verleden warm houden. Erfgoedsamenwerking in de praktijk KOENRAAD NIJSSEN Sint-Truiden. Intussen is zoon Hendrik helemaal in de ban van de luchtmachtbasis van Brustem geraakt. ‘De plein ligt letterlijk in onze achtertuin. Als jonge tiener ging hij al naar de maandelijkse vergaderingen van het Historisch Centrum Luchtmachtbasis Brustem, dat door gepensioneerde militairen was opgericht op de basis van Bevingen. Ik bracht hem dan en voordat ik wist, werd ik zelf als penningmeester ingelijfd bij het Centrum.’ Veteranen In 1996 gaat de luchtmachtbasis van Brustem dicht, maar er komt gelukkig een akkoord met de stad Sint-Truiden om het Historisch Centrum lokaal te verankeren. Dany: ‘Met de steun van het leger en de stad slagen we er toch al bijna 30 jaar in om dit museum in het Abtskwartier te exploiteren. Destijds waren we ook met een grotere groep, onder wie een aantal oud-militairen. Helaas slaat de vergrijzing ook bij ons toe, we gaan het aantal dagen dat we de deuren openen in het toeristisch seizoen dit jaar moeten halveren. Maar op afspraak doen we natuurlijk open!’ Zoon Hendrik heeft momenteel ook de handen vol met een drukke baan, maar heeft zijn sporen al ruimschoots verdiend. ‘Hij was en is gebeten door de microbe, onderhield contacten met verschillende Amerikaanse veteranen die in 1944-1945 vlogen vanaf Brustem. Zo werd hij uitgenodigd op reünies van veteranen in de VS en zijn we in 2007 en 2008 naar de States gereisd.’ Op basis van de vele gesprekken en gedegen bronnenonderzoek schrijft Hendrik verschillende vlot leesbare en fraai geïllustreerde boeken over de rijke geschiedenis van piloten die vliegen van op Brustem. 2.400 files Emile: ‘In oktober 2017 overleed meester Lammens plots. Zijn decennialang onderzoek naar de geschiedenis van Brustem had intussen kasten vol klasseurs met informatie opgeleverd. Zijn enige dochter contacteerde me met de vraag of ik dat archief wilde doornemen, opdat het niet verloren zou gaan. Dat heb ik dan gedaan en dan heb ik samen met Dany en Willem Poulus ‘Heemkunde Brustem’ opgericht. We zijn gestart met maandelijkse lezingen over de geschiedenis van Brustem en hebben ook een reeks tentoonstellingen georganiseerd. En met steun van Erfgoed Haspengouw hebben we het archief van meester Lammens kunnen digitaliseren, meer dan 2.400 files.’ ‘Die financiële steun is voor ons cruciaal. Wat ook belangrijk is? Een eigen lokaal! Het Historisch Centrum Luchtmachtbasis Brustem heeft hier een eigen lokaal en dat is een zegen. Met Heemkunde Brustem konden we enkele jaren terecht in een lokaal van basisschool ‘De Boomhut’ aan het Singelplein, totdat die gesloten werd. Daarna vonden we onderdak in zaal ‘Burchtheem’. We werden lid van de vzw, wat ook de nodige inzet vraagt. Op die manier konden we voordelig een zaal huren.’ Vrijwilligers ‘Ik wil beklemtonen dat er veel vrijwilligers voor Heemkunde Brustem klaarstaan,’ gaat Emile verder. ‘Voor die ijverige sympathisanten zijn we heel dankbaar.’ Dany: ‘Of onze twee organisaties samenwerken? Altijd! Er hoeft maar een telefoontje te komen en we staan klaar voor mekaar. Tijdens de tentoonstellingen van ‘Heemkunde Brustem’ gaat het ook vaak over de plein, dus daar vinden we mekaar al meteen.’ ‘Tijdens onze jaarlijkse tentoonstelling rond de Allerheiligenvakantie leggen we altijd de link met de lagere scholen in Brustem,’ gaat Emile verder. ‘We willen het lokale verleden doorgeven en op die manier ook warm houden. Door de scholen naar de expo te halen, zorgen we ervoor dat de leerlingen elk jaar een tentoonstelling over het lokale verleden kunnen zien,’ klinkt Emile tevreden. ‘Het valt me trouwens op hoe kinderen de laatste tijd wel angstig zijn, door de internationale actualiteit. Ik vertel hen dan dat ze geen schrik moeten hebben, maar wel aandachtig moeten zijn. Het is belangrijk om een genuanceerd beeld van de geschiedenis te brengen.’ De twee enthousiastelingen voeren daarnaast de historische kwaliteit hoog in het vaandel. ‘Geschiedenis is verhalen aan mekaar knopen, zoveel mogelijk het verhaal vertellen over wat je nu nog kan zien. Maar dat moet correct gebeuren, niet in de val van de fantasie of het vervormende geheugen trappen. Daarom stellen we altijd: Bronnen! Bronnen! Bronnen! En dan checken en dubbelchecken!’ U 4 ERFGOEDKRANT HASPENGOUW I APRIL 2026 Emile (75) is geboren en getogen in de dorpskern van Brustem, de moeder van Dany (70) stamt uit de historische Hoeve Daenen in het gehucht Nerem. Dany’s ouders gaan in Sint-Truiden wonen, waar hij opgroeit. Na zijn huwelijk keert Dany terug naar de voorouderlijke hoeve in Nerem, die hij zorgvuldig renoveert. Emile krijgt thuis de verhalen van de beide Wereldoorlogen met de paplepel mee, Dany’s interesse voor erfgoed wordt gewekt door een leraar wiskunde (!) in de Truiense Broederschool. ‘Roger Collard was voorzitter van de gidsenbond van Sint-Truiden en hij maakte me warm om naar de maandelijkse voordrachten in het stadhuis te gaan. Daar leerde ik de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Sint-Truiden kennen. Ik las de boekjes van Achille Thijs over de Truiense geschiedenis en gaf daar spreekbeurten over,’ glimlacht Dany. ‘Dat ken ik,’ bevestigt Emile, ‘ik heb ook nog een spreekbeurt over WO II gegeven. Mijn ouders stimuleerden dat wel.’ ‘De plein’ Het leven gaat zijn gang: studeren en werken, trouwen en bouwen. ‘Voor mij was daarna het boek dat ‘Het Oude Land van Loon’ in 1975 publiceerde naar aanleiding van 800 jaar vrijheidscharter van Brustem erg belangrijk,’ stipt Emile aan. ‘En in 1960 was meester Maurice Lammens thuis tegenover komen wonen. Hij deed sindsdien zeer uitgebreid onderzoek naar de geschiedenis van Brustem. Na mijn pensionering in 2010 liep ik regelmatig bij hem langs en hij stelde me veel uitstekend materiaal ter hand.’ Dany combineert tot eind jaren ’90 zijn drukke job als ingenieur met gidswerk in Maquette in het Historisch Centrum Luchtmachtbasis Brustem Dany Schoebrechts Emile Grommen Burcht van Brustem © RUDI DE COCK © AIRBASE SINT-TRUIDEN < TERUG NAAR PAG. 1
erfgoeddag.be PROGRAMMA ERFGOEDDAG HASPENGOUW UITNEEMBARE BIJLAGE 30 V.U. Jeroen Bellings Contactadres: Diesterstraat 1, 3800 Sint-Truiden Maatschappelijke zetel: Kazernestraat 13, 3800 Sint-Truiden V.U. JEROEN BELLINGS - CONTACTADRES: DIESTERSTRAAT 1, 3800 SINT-TRUIDEN - MAATSCHAPPELIJKE ZETEL: KAZERNESTRAAT 13, 3800 SINT-TRUIDEN / TEKSTEN: LOKALE ORGANISATOREN - EINDREDACTIE: ERFGOED HASPENGOUW - ONTWERP: SMETS & RUPPOL - FOTO’S: ERFGOED HASPENGOUW, TENZIJ ANDERS VERMELD TERUG NAAR PAG. 1>
Zondag 26 april 2026 ERFGOEDDAG IN HASPENGOUW ALLE ACTIVITEITEN OP ERFGOEDDAG ZIJN GRATIS. Ontdek ze op erfgoedhaspengouw.be en volg mee op Facebook en Instagram. Reserveren is niet nodig, tenzij anders vermeld. Enkele activiteiten vinden op een andere dag plaats. De activiteiten zijn rolstoeltoegankelijk, tenzij anders vermeld: locatie is deels rolstoeltoegankelijk locatie is niet rolstoeltoegankelijk Gezinsvriendelijke activiteiten of activiteiten voor kinderen II ERFGOEDDAG HASPENGOUW I 26 APRIL 2026 BILZENHOESELT VOORSTELLING Aperitiefvoorstelling ‘Flaaë kal’ Met ludieke slides en hilarische anekdotes uit het lokale verleden dolt conférencier André Vandoren met de bijzonderheden van het Bilzerse dialect. Er passeren ook gedichten in het Bilzers, geschreven door de legendarische ‘Trotwaarleper’. Én we horen liedjes in het Bilzers uit de destijds bekende Bilzerse revue-reeks ‘Foj Foj Foj’. Het aperitief bieden we je gratis aan. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 11:00-13:00 uur Organisatie: Heemkundekring Bilisium Locatie: Zaal Concordia, Zoemerik, 3740 Bilzen TENTOONSTELLING Koppen en kleine verhalen, met een knipoog naar het Hoeselt van toen De Studiekring inventariseerde een rijke verzameling foto’s en bracht ze onder in een fototheek. Een expo toont een selectie van portretten hieruit, mensen met een soms humoristisch verhaal, mannen en vrouwen die leefden in Hoeselt of in één van de deelgemeenten. Hun gezichten – hun ‘koppen’ – en hun vaak kleine, maar betekenisvolle verhalen komen hier samen. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 10:00-18:00 uur Organisatie: Hoeseltse Geschiedkundige Studiegroep Locatie: Lokalen Sint-Stefanus 1 en 2, Dorpsstraat 34, 3730 Hoeselt WORKSHOP Limburg rijmt (en zingt deze keer niet) Creëer in deze Slam Poetry workshop je eigen gedicht, met ritme, rijm en klank. Iedereen welkom, van beginnend tot doorgewinterd poëzieschrijver. Voor wie wil: een kleine wedstrijd aan het einde, met ‘eeuwige’ roem als beloning! Begeleid door Claudia Nieuwenhuizen aka Tante Claus, lerares, columniste, schrijfster, Limburgs Kampioen Slam Poetry en winnaar van de Boekscout Publieksprijs. Openingsuren: zondag 26 april 2026, workshop 1: 13.30-15.00 uur, workshop 2: 15.30-17.00 uur Organisatie: Landcommanderij Alden Biesen Locatie: Kerkstraat 6, 3740 Bilzen-Rijkhoven Reserveren: entrytickets.be/alden-biesen/ erfgoeddag2026 VERTELACTIVITEIT Waar volkse verhalen weerklinken Ga in Klooz op zoek naar oude radiotoestellen en luister naar de mooiste verhalen over humor! Wat betekende humor in Tongeren-Borgloon in de vorige eeuw? Is er veel veranderd in de manier waarop er naar humor gekeken wordt? Laat je meeslepen door de grappigste anekdotes ... terug in de tijd, en geniet van koffie en taart in klooster Nieuwland! Openingsuren: zondag 26 april 2026, 10:00-17:00 uur Organisatie: Klooz i.s.m. StadsarchiefTongerenBorgloon Locatie: Klooz, Nieuwland 11, 3840 Borgloon TONGERENBORGLOON VOORSTELLING Blijspel ‘De Konijnenmoord’ Heel wat blijspelen (1900-1910) in het Stadsarchief zijn geschreven door Edmond Jaminé, in het sappige Tongers dialect. Ze werden vaak gespeeld in cafés en parochiezalen. Enkele Tongenaren, bijeengebracht via een oproep, laten één van die blijspelen, ‘De Konijnenmoord’, in het dialect herleven. Gecoacht door regisseur Maren Lambrichts en met het stadhuis als decor! Openingsuren: zondag 26 april 2026, 13.00-13.15 uur, 14.00-14.15 uur, 15:30-15:45 uur Organisatie: StadTongeren-Borgloon Locatie: Stadhuis Tongeren, Stadhuisplein 9, 3700Tongeren ALKEN ZOEKTOCHT Een Ha!Ha!-moment in museum Zoe was Alleke Wat was het leven anders toen Alken nog een dorp was van boeren, brouwers en ambachtslui… Ontdek het werk op het land, van vaklui als de klompenmaker, de schoenmaker, de houtbewerker, het leven thuis en zoveel meer. Ga met je (klein-) kinderen op speurtocht en beleef enkele leuke Ha!Ha!-momenten. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 14:00-18:00 uur Organisatie: Heemkundig en ambachtelijk museum Zoe was Alleke Locatie: Alkerstraat 93b, 3570 Alken De bovenverdieping is niet rolstoeltoegankelijk. HASSELTKORTESSEM VOORSTELLING + CAFÉ De tijd van toen: (muzikaal) evenement Met zijn authentieke cafésfeer zet Het Vlierhof, het hoogste café van Hasselt, op Erfgoeddag de deuren wijd open. Je ontdekt er mysterieus erfgoed (rara…), geniet op het terras van Nederlandstalige covers uit de tijd van weleer, of je drinkt er een heerlijke pint. Breng vooraf een bezoek aan de hoogstamboomgaarden of maak een rit met het elektrisch busje. LEZING + TENTOONSTELLING Redelijk Rijk Wie waren de rederijkers? Wat hebben ze met Alden Biesen te maken? Michel Ilsen vertelt in een lezing over de geschiedenis van de rederijkers in Limburg, terwijl Frans Maurissen ingaat op de rederijkerspanelen, momenteel te zien in de waterburcht van Alden Biesen. Reserveer zeker je plekje! Doorlopend kan je de Ridderzaal en het prachtig gerestaureerde appartement van de landcommandeur bezoeken. Openingsuren: zondag 26 april 2026, lezing: 11.00-12.15 uur, tentoonstelling: 10.00-17.00 uur. Organisatie: Landcommanderij Alden Biesen Locatie: Kerkstraat 6, 3740 Bilzen-Rijkhoven Reserveren (enkel voor de lezing): entrytickets.be/alden-biesen/ erfgoeddag2026 Openingsuren: zondag 26 april 2026, 14:00-18:00 uur Organisatie: Het Vlierhof Locatie: Kersendael, 3724 Vliermaal © STADSARCHIEF TONGEREN-BORGLOON © RUDI HAYEN © HGST HOESELT EVOCATIE Heiligen en graven in Borgloon Naast de Sint-Odulphuskerk roept een meterslange muurschildering niet zonder enige humor het relaas van de invloedrijke graven van Loon op. Kom hem ontdekken op Erfgoeddag en beluister het verhaal van Lodewijk II. Bezoek ook de Sint-Odulphuskerk en haar topstukken uit de 12e eeuw en vind rust en bezinning in de kluis, gewijd aan de Heilige Christina Mirabilis. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 14:00-17:00 uur Organisatie: Forum OKSO vzw Locatie: Sint-Odulphuskerk, Speelhof, 3840 Borgloon © FORUM OKSO VZW © ALDEN BIESEN © ALDEN BIESEN © MARIO VANVOORDEN TENTOONSTELLING Minsterse klieteraai Ontdek de lach in Munsterbilzen in de voorbije eeuw. Met een variatie aan humor in foto’s, filmbeelden, verhalen en voorwerpen, in karikaturen, cartoons (van Mathieu Wijnen, Erik Sillen, HugoKe, Klier…), postkaarten, spottende (kinder-) wijsjes, in anekdotes, cabaret (Banjola, Onder Ons, Johnny ‘van Bodge’ Erlich), Sneppeke, bijnamen… Een drankje en versnapering bieden we je graag aan. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 10:00-18:00 uur + zondag 3 mei 2026, 10:00-18:00 uur Organisatie: Heemkring Landrada, Locatie: Schureveld 17, 3740 Bilzen De bovenverdieping is niet rolstoeltoegankelijk. © HEEMKRING LANDRADA © STADSARCHIEF TONGEREN-BORGLOON < TERUG NAAR PAG. 1
ERFGOEDDAG HASPENGOUW I 26 APRIL 2026 III DEMONSTRATIE Open atelier Humor en kunst, een bijzondere combinatie. Humor laat je kunst beleven op een andere manier. Dat ook (schrijnende) ‘restauraties’ je aan het lachen kunnen brengen, ontdekten we de laatste jaren meermaals... Bezoek op Erfgoeddag het Pentagoonrestauratieatelier voor de échte kunst van het restaureren. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 13:00-17:30 uur Organisatie: Pentagoon Academie Locatie: ‘t Convent (kapel), Sint-Jansstraat 11, 3700Tongeren PRESENTATIE Prijsuitreiking cartoonwedstrijd ‘Ontwerp een originele cartoon over de stad TongerenBorgloon: zijn landschap, geschiedenis, erfgoed…’. Zo luidde de opdracht van een cartoonwedstrijd n.a.v. Erfgoeddag. Een vakjury beoordeelt de cartoons die dag en deelt mooie prijzen uit. De hoofdwinnaar wordt een personage in een strip van FC De Kampioenen! Nadien kan je de deelnemende werken bekijken op diverse locaties. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 17:00-17:45 uur Organisatie: StadTongeren-Borgloon i.s.m. Klooz en Shift Locatie: StadhuisTongeren, Stadhuisplein 9, 3700 Tongeren RONDLEIDING Spot, satire en sterke verhalen in middeleeuws Borgloon Waar men in de middeleeuwen om lachte? Ontdek het met een gids die je meeneemt langs de omwal- ling, burchtsite en plekken die herinneren aan het verleden van Borgloon’. Beluister in ernstige én humoristische verhalen hoe Borgloon uitgroeide tot het machtscentrum van het graafschap Loon. Stadswandelingen voor volwassenen én voor gezinnen, op maat van kinderen. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 12.30-13.45 uur (gezinnen), 13.45-15.00 uur, 15.15-16.30 uur (gezinnen), 16.15-17.30 uur Organisatie: Belevingscentrum GRAAF Locatie: Graethempoort 3B, 3840 Borgloon Reserveren: info@graafborgloon.be VOORSTELLING Is schildknaap Jorik wel riddermateriaal? Schildknaap Jorik is niet geslaagd voor zijn ridderexamen. Met veel moeite spartelt hij door de cursussen. Op een dag beslist hij het advies op zijn rapport op te volgen: ‘Ga op ridderstage bij de legendarische Ridder Jan’. Maar die blijkt op pensioen te zijn... Jorik zal het moeten doen met Ridder Marc. Samen gaan ze aan de slag. Loopt dat goed af of leert hij andere ridderstreken? Openingsuren: zondag 26 april 2026, 14:00-15:00 uur Organisatie: Belevingscentrum GRAAF Locatie: Op het grasveld aan Belevingscentrum GRAAF, Graethempoort 3B, 3840 Borgloon TENTOONSTELLING + WORKSHOP Een vrolijk bezoek aan het Teseum! Maak je lachspieren los met speelse spreuken en ondeugende wijsheden. Stap in onze fotospot vol museumdetails, verborgen grapjes en gekke props. Toon je meest absurde pas in ons Monastery of Silly Walks-parcours, geïnspireerd door Monty Python (oefen alvast je ‘kanunnikmet-een-grappig-loopje’). Jonge creatievelingen stellen in de archeologische site een heel nieuw dier samen. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 10:00-17:00 uur Organisatie: Teseum Locatie: Museumkwartier 2, 3700Tongeren Reserveren: Bestel je gratis tickets via teseum.be. zie teseum.be/toegankelijkheid TENTOONSTELLING Beleef de middeleeuwen in GRAAF! Graaf Lodewijk I en gravin Agnes van Metz heten je samen met huisdichter Hendrik van Veldeke welkom op een tijdreis door de Loonse en Limburgse geschiedenis. Zie hoe de graven strijden om elke korrel aarde, stap mee in het dagelijkse leven van de bevolking en maak kennis met de muziek en literatuur van toen. Met audioparcours voor jongeren en volwassenen en kinder- parcours voor de jongsten. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 10:00-17:00 uur Organisatie: Belevingscentrum GRAAF Locatie: Graethempoort 3B, 3840 Borgloon TENTOONSTELLING Van neanderthaler tot Gallo-Romein Ontdek het boeiende verhaal van de mens in onze regio, van de prehistorie tot het einde van de Romeinse tijd. Neanderthalers, de eerste boeren, Kelten, Gallo-Romeinen en Germanen: ze lieten allemaal hun sporen na. Kinderen en volwassenen kunnen de vaste tentoonstelling bezoeken elk met een aangepaste audiogids. Het boekje met de kijktocht is voor jonge speurneuzen tot 12 jaar. Reserveer tijdig je tijdslot! Openingsuren: zondag 26 april 2026, 10:00-18:00 uur Organisatie: Gallo-Romeins Museum Locatie: Museumkwartier 5, 3700Tongeren Reserveren: Reserveer je tijdslot via de website van het museum. © MICHAEL MEERS © WIM SWERTSW © STIJN ANTHONISSEN CONCERT Beiaardconcert met meet&greet - Lydia Zwart Vanuit de basiliektoren brengt de Nederlandse beiaardier Lydia Zwart een concertprogramma in een vrolijk jasje. Kom luisteren op het Teseumplein, het Vrijthof, de Graanmarkt, het Stadhuisplein of op een van de vele terrasjes rondom de basiliek. Tijdens je bezoek aan de basiliektoren kan je Lydia aan het werk zien. Ze ontvangt je vooraf graag aan het klokkenklavier. Veel luistergenot! Openingsuren: zondag 26 april 2026, meet&greet: 15:45-16.00 uur, concert: 16:00-16.45 uur Organisatie: Teseum Locatie: Museumkwartier 2, 3700Tongeren © TESEUM TONGEREN, LEVI LENAERTS VOORSTELLING Middeleeuwse minneliederen in een modern jasje Hendrik van Veldeke: middeleeuws minne- zanger, vriend aan huis bij de Loonse graven en een van de eerste schrijvers in het Middelnederlands. Schrijver Elvis Peeters raakte gefascineerd door van Veldekes minneliederen en vertaalde ze naar vandaag. Samen met alt Agnes de Graaff brengt hij korte muzikale voorstellingen met de liedteksten van de meester zelf, herwerkt voor een publiek van nu. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 13.15-13.30 uur, 15.30-15.45 uur, 16.30-16.45 uur Organisatie: Belevingscentrum GRAAF Locatie: Grasveld aan Belevingscentrum GRAAF, Graethempoort 3B, 3840 Borgloon © THOMAS SWEERTVAEGHER © GALLO-ROMEINS MUSEUM © LUC VAN ASTEN © DE RIDDERSHOW © TESEUM TONGEREN VOORSTELLING Bellen en het Torenbeest! Lydia Zwart neemt je mee naar de wondere wereld hoog in de toren, bij het grootste muziekinstrument ter wereld. Daar woont een geheimzinnig dier met eeltige voeten, wilde haren en enorme vuisten. Tijdens deze vrolijke voorstelling kom je alles te weten over klokken, bellen en … het mysterieuze beiaar-’dier’! Geniet na de voorstelling bovendien van het prachtige uitzicht. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 14:30-15:15 uur Organisatie: Teseum Locatie: Museumkwartier 2, 3700Tongeren Reserveren: teseum.be/tickets/ De basiliektoren is niet rolstoeltoegankelijk. Er is geen lift in de toren. © TESEUM TONGEREN, LEVI LENAERTS RONDLEIDING Met een begijntje op stap Ontdek in Museum Beghina samen met een begijntje hoe de begijnen leefden. Boeiende feiten, sappige anekdotes en grappige verhalen dompelen je onder in een lang vervlogen wereld. Het authentieke huisje van 1660 heeft vier niveaus met schatten en gebruiksvoorwerpen uit diverse periodes. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 10.00-11.30 uur, 11.30-13.00 uur Organisatie: VisitTongeren-Borgloon Locatie: Begijnhofmuseum Beghina, Onder de Linde 12, 3700Tongeren Reserveren: info@visittongerenborgloon.be © VISIT TONGEREN BORGLOON DEMONSTRATIE Cartoonum Romanum: jouw Romeinse cartoon In de Romeinse zaal ontmoet je illustratoren Kim Duchateau en Bart Proost. Laat je aan hun tekentafel vereeuwigen in een Romeinse cartoon! Als elegante matrona in haar stadswoning, als badgast in het badhuis van Atuatuca Tungrorum, als dappere legionair in het legerkamp … Jij vraagt, Bart en Kim tekenen! Je unieke, humoristische cartoon krijg je nadien mee naar huis. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 13:30-18:00 uur Organisatie: Gallo-Romeins Museum Locatie: Museumkwartier 5, 3700Tongeren Reserveren: Reserveer je tijdslot via de website van het museum. © GALLO-ROMEINS MUSEUM TERUG NAAR PAG. 1>
IV ERFGOEDDAG HASPENGOUW I 26 APRIL 2026 WORKSHOP In het spoor van Charlie Chaplin: maak je eigen slapstickfilmpje! Maak een uniek staaltje theater waar zelfs Charlie Chaplin trots op zou zijn! We halen inspiratie uit het klassieke slapstick-theater: tegen een deur lopen, een glijpartij over een bananenschil, een taart in iemands gezicht gooien… We geven er een persoonlijke toets aan. Alles is bruikbaar voor een leuke scène, zolang we maar overdrijven! Ons theaterstuk wordt vastgelegd op zwart-wit en versneld beeld. Klinkt geweldig toch? Openingsuren: zondag 26 april 2026, workshop 1: 10:00-12:00 uur, workshop 2: 14:00-16:00 uur Organisatie: Gemeente Riemst Locatie: Workshop 1: Huyse Elckerlyc, Trinellestraat 23, 3770 Millen Workshop 2: WZC Eyckendael, Eyckendael 14, 3770 Riemst Reserveren: inschrijvingen@riemst.be RIEMST TENTOONSTELLING Interactieve dialecttentoonstelling In twee woonzorgcentra verzamelen we volop woorden uit ons dialect die we op panelen noteren. Iedereen kan raden naar de betekenis ervan en het equivalent dat je zelf gebruikt erbij noteren. We registreren ook je geboortejaar, met als doel de evolutie van het taalgebruik in onze gemeente en deelgemeenten zichtbaar te maken. Doe je mee? Openingsuren: zondag 26 april 2026,10:00-17:00 uur Organisatie: Gemeente Riemst i.s.m. Villa Basta Locatie: Huyse Elckerlyc,Trinellestraat 23, 3770 Millen Workshop 2: WZC Eyckendael, Eyckendael 14, 3770 Riemst WELLEN TENTOONSTELLING In Wellen staat een kapel: de Christinakapel Een eeuwenoud verhaal krijgt opnieuw wortels in de Wellense gemeenschap. Ontdek een expo vol verwondering, verbeelding en verbondenheid rond de kapel van Christina Mirabilis. Met kleurrijk werk van leerlingen van VBS De Bron en BS De Eik, de eerste resultaten van het historisch onderzoek. de visie en vorderingen rond de artistieke invulling en de restauratieplannen van de gemeente. Openingsuren: zaterdag 25 april 2026, 14:00-18:00 en zondag 26 april 2026, 10:00-18:00 Organisatie: Werkgroep Christina Mirabilis en gemeente Wellen Locatie: Neogotische kloosterkapel, Dorpsplein 12, 3830 Wellen LEZING Humor en religie Louis Thomas neemt ons mee doorheen de literatuur- en kunstgeschiedenis. We ontdekken hoe en waar werd gelachen in en met religie, het kerkinstituut, rituelen..., en hoe dit een inspiratie was voor beeldhouwers, schilders en houtsnijders. De lezing eindigt met bespiegelingen over deze soms verhitte discussie: mag men lachen met religie, religieuze symbolen en rituelen? Openingsuren: zondag 26 april 2026, 14:00-16:00 uur Organisatie: vzw Sint-Truidense Schatten Locatie: museum DE MINDERE, Capucienessenstraat 1, 3800 Sint-Truiden VOORSTELLING Die Ghespeelkens maken muziek Een vrolijke dag als deze kan niet zonder muziek. Muziek maakt er een feest van - en zeker in volksmuziek ontbreekt humor niet. Die Ghespeelkens brengen heerlijke volksliedjes, begeleid met blokfluit, dwarsfluit, accordeon, viool, gitaar en contrabas. Kom binnen in museum DE MINDERE en pik één van de vier concertjes mee! Openingsuren: zondag 26 april 2026, 15:00-15:20 uur, 15:30-15:50 uur, 16:00-16:20 uur, 16:30-17:00 uur Organisatie: Die Ghespeelkens Locatie: museum DE MINDERE, Capucienessenstraat 1, 3800 Sint-Truiden TENTOONSTELLING Boerebloos, Houtekop, M-theater, Zodemannen Haal met nostalgie én een glimlach herinneringen op aan de producties van: operettegezelschap ‘De Zodemannen’, dat schitterde met muziektheater van ‘Die Fledermaus’ tot ‘The Sound of Music’; marionettentheater ‘Houtekop’, dat o.a. samenwerkte met Urbanus en Jef Nijs; de Boerebloos, die jaarlijks hun revue ‘Grùne&Ziever’ presenteerden, en het M-theater uit Melveren, dat (nog steeds) komedies opvoert. TENTOONSTELLING 20 jaar tegendraads: kant in wit, zwart en rood KantelinK bestaat 20 jaar en wat een boeiend parcours hebben we bewandeld! De tentoonstelling ‘Tegendraads’ gaat over het toepassen van een diversiteit aan materialen, textiel en niet-textiel. Eigenzinnige combinaties in wit, zwart en rood, van vezels, synthetische materialen en aanverwante textielvormen brengen alvast humor in het kantambacht. Openingsuren: zaterdag 18 april, 14:00-18:00 uur zondag 19 april, 14:00-18:00 uur zaterdag 25 april 2026, 14:00-18:00 uur zondag 26 april 2026, 10:00-18:00 uur Organisatie: KantelinK Locatie: De Zoutkist,Tiensevest 25, 3800 Sint-Truiden TENTOONSTELLING + FILM Bijzondere verhalen in de basiliek van Kortenbos De kerk van Kortenbos, 90 jaar geleden tot basiliek gewijd, heeft dankzij de Mariadevotie veel uitstraling. Bekijk er de bijzondere film over het conopeum en twee oudere films over de processie, uit 1946 en 1947. Ontdek ook de prachtige biechtstoelen, liturgische voorwerpen, 18e-eeuwse kazuifels en de maquette van de basiliek. Openingsuren: zondag 26 april 2026, 11.30-16.00 uur, film: 14u,15u, 16u Deze expo kan je nog bekijken op 1, 3 en 10 mei, telkens van 11.30 uur tot 14.00 uur. Organisatie: Geschied- en Heemkundige Kring Kortenbos i.s.m. Kerkfabriek Locatie: Basiliek Kortenbos, Basiliekstraat 7, 3800 Kortenbos Openingsuren: zondag 26 april 2026, 13:30-18:00 uur Organisatie: Heemkundekring Groot-Sint-Truiden Locatie: Ons Heem, Naamsesteenweg 161, 3800 Sint-Truiden SINT-TRUIDEN © ERFGOED HASPENGOUW © HKGST © CHRISTIAN HUMOR © GEMEENTE WELLEN © DIE GHESPEELKENS © VILLA BASTA © ERFGOED HASPENGOUW © KANTELINK VOEREN TENTOONSTELLING Vrolijke herinneringen aan lang geleden, door kinderogen Een smakelijke ‘gooj Wietz’, iemand een poets bakken, carnaval... Eens goed lachen verlichtte ook vroeger het vaak zware leven. Waren de moppen toen anders dan nu? Wat vond men grappig? Hoe vierde men carnaval? En waarmee mocht juist niet gelachen worden? Kinderen interviewden hun grootouders en bewoners van het WZC. Hun tekeningen hiervan bewonder je in de bib! Openingsuren: zaterdag 25 april 2026, 09:00-12:00 uur en van 4 tot 25 april tijdens de openingsuren van de bibliotheek. Organisatie: Dienst VrijeTijd i.s.m. Openbare Bibliotheek Locatie: Openbare Bibliotheek Voeren, Berneauweg 40, 3798 ’s Gravenvoeren © DIENST VRIJE TIJD VOEREN < TERUG NAAR PAG. 1
Ze keken nogal verwonderd en verrast – Ghislain Vanherle en Johan Claesen van de kerkfabriek Sint-Stefanus - toen ik hen vertelde dat de voornamen Stefanus en Etienne van oorsprong dezelfde zijn en afstammen van de Griekse naam Stephanos. ‘Stefan of Stephan wordt vooral in het Nederlands en Duits gebruikt, terwijl Etienne voornamelijk in Franstalige landen voorkomt’, verduidelijkte ik. ‘Andere varianten zijn Stephen, Steven, het Spaanse Esteban en Hongaarse István. Vertaald uit het Grieks betekenen ze allemaal kroon of krans.’ Die Heilige Stefanus is veelvuldig aanwezig in de naar hem genoemde kerk in Hoeseltcentrum. Hoe kan het anders: volgens enkele bronnen heeft de parochie wortels die teruggaan tot de zevende eeuw en ook toen al was hij de patroonheilige van de jonge katholieke geloofsgemeenschap en haar bescheiden bedehuis in Hoeseltcentrum. Wie Stefanus was, vinden we terug in de Bijbel, meer bepaald in Handelingen 6 en 7. Hij hoorde bij de eerste diakens die door de apostelen werden aangesteld en was een man met een sterk geloof die talrijke wonderen verrichte. Onder meer om die reden, en vooral ook na een begeesterde getuigenis voor de Joodse Raad, werd hij omwille van ‘godslastering’ gestenigd. Zo werd hij de allereerste christelijke martelaar. Maar terug naar het kerkgebouw. In zijn huidige vorm bestaat het uit een toren die dateert uit 1250, terwijl het schip van de kerk aan het eind van de 19e eeuw werd vernieuwd en later – in het begin van de jaren 30 van vorige eeuw – werd uitgebreid. Een laatste grote restauratie en renovatie vonden plaats in de periode 2006 – 2008. Toen werd er een winterkapel met schatkamer toegevoegd. Vorig jaar nog, in 2025, werd deze verrijkt met bijkomende vitrines, waarin een tal op zijn zachtst gezegd bijzondere objecten worden tentoongesteld. Eén daarvan is een eeuwenoud beschilderd houten reliekschrijn dat na een decennialang verblijf op de zolder boven de sacristie van onder het stof gehaald werd. Op enkele summiere beschrijvingen na was er nauwelijks historische of artistieke informatie te vinden over het schrijn. Tot 2024. Via een tussenkomst van Marc Gonnissen, voorzitter van de Hoeseltse Geschiedkundige Studiegroep, werd de kist aan een grondige studie onderworpen. Dat gebeurde door Jeroen Reyniers, verbonden aan het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK-IRPA) in het kader van een inventarisatie door Erfgoed Haspengouw. Zijn conclusie: het gaat om uiterst zeldzaam, intact houten vroeg-gotisch kerkvormig schrijn uit de 16e eeuw. Jammer genoeg werd het volledig en erg amateuristisch overschilderd in 1998. Het is 59 cm hoog en 86 cm lang en bevat menselijke beenderen waarvan niet geweten is aan wie ze toebehoren. Röntgenonderzoek toonde aan dat de oorspronkelijke polychromie nog aanwezig is onder de moderne verflagen. ‘Het schrijn is zonder meer uniek omdat het slechts één van de tien houten reliekschrijnen in Vlaanderen is die de beruchte Beeldenstorm van 1566 overleefd hebben’, verduidelijkt voorzitter Ghislain Vanherle. ‘Recent jaarringenonderzoek van het hout, bevestigde dat de eik waaruit het schrijn vervaardigd werd vermoedelijk geveld werd in 1565 en uit de Maasvallei komt.’ Een tweede pronkstuk in de schatkamer is een oud tabernakel. Ook dat kent een lange geschiedenis. In 1735 werd het aan de kerk geschonken door Anne de Merode, echtgenote van Guillaume Mathieu de Moffarts, heer van Hoeselt. Het is van hout en heeft een draaibare expositietroon, versierd met kostbare stof. Bovenop het tabernakel torent een vergulde pelikaan met gespreide vleugels die zijn jongen voedt met haar eigen bloed. Na de bouw van de nieuwe kerk in 1766 werd het tabernakel terug op het hoofdaltaar geplaatst en bleef er dienst doen tot 1880. Toen werd het vervangen door het nog steeds aanwezige geelkoperen tabernakel. Het oude tabernakel zelf verdween in een hoekje van de kerk en deed in 1935 nog een tijdje dienst in de nieuwe kerk van de Onze-Lieve-Vrouwparochie op de Neder, waarna het terug naar Hoeseltcentrum verhuisde en op de kerkzolder terecht kwam. Twee jaar later werd het in bruikleen gegeven aan het provinciaal Museum in Hasselt waar het opgeborgen werd in de kelders van het Begijnhof en – na een reeks omzwervingen – ook op de zolder boven de sacristie terecht kwam. In opdracht van het kerkbestuur werd het eind 2025 gerestaureerd door Nathalie APRIL 2026 I ERFGOEDHASPENGOUW.BE 5 ‘Onze schatkamer mag gezien worden.’ Posson van de restauratie-atelier De Klopperij in Antwerpen. ‘Alleen al in de restauratie van de polychromie zitten 500 werkuren’, weet voorzitter Vanherle. ‘De herstelling en renovatie kostte ons 31.000 euro. Gelukkig konden we rekenen op een belangrijke subsidie van Erfgoed Vlaanderen, de provincie Limburg, de stad Bilzen-Hoeselt en Erfgoed Haspengouw.’ U EDDY VANDOREN Ghislain Vanherle en Johan Claesen tonen een unieke missaal. Eeuwenoud beschilderd houten reliekschrijn Tabernakel met monstrans uit 1735 KERKBESTUUR SINT-STEFANUS HOESELT: Lees meer over de missalen en een middeleeuws wijwatervat © ERFGOUD SINT-TRUIDEN TERUG NAAR PAG. 1>
6 ERFGOEDKRANT HASPENGOUW I APRIL 2026 Leerkrachten en erfgoed, op zoek naar een match ‘Sinds 2022 komen onze Erfgoedklasbakken in de lagere scholen. Een fijne manier om een erfgoedverhaal bij de leerlingen te brengen’, aldus Karen Van Looken. ‘Een heemkundige heeft expertise die op deze manier tot bij kinderen en jongeren geraakt. Maar er is vaak te weinig tijd voor dit soort extra’s in middelbare scholen en het sluit maar zelden ‘naadloos’ aan bij het jaarplan. Op maat van een school werken doen we soms ook, zoals de leerwandeling Cohousing in de XIIIe eeuw in Sint-Truiden. Boeiend, maar het is arbeidsintensief en we willen graag zoveel mogelijk middelbare scholen bereiken met het Haspengouwse verhaal.’ ‘En toen kwam ik aangewaaid als educatief medewerker’, lacht Pieter Peyls. ‘Gelukkig waren er al heel wat contacten gelegd. In de eerste fase zijn we gaan praten met leerkrachten geschiedenis in Haspengouw. Het waren open en inspirerende gesprekken: Wat zien jullie in de lessen? Wat doen jullie met lokale geschiedenis en erfgoed? Waar hebben jullie nood aan? Daar is ons project Ondertussen in Haspengouw uit gegroeid. We namen als uitgangspunt de tijdslijn van de Belgische en Europese geschiedenis en zochten dan naar uitstapjes in onze lokale geschiedenis: wat gebeurde hier toen en wat vinden we daar van terug? Die uitstapjes presenteren we als kleine virtuele klasexcursies in de vorm van filmpjes, gecombineerd met een old school tijdslijn.’ Ondertussen in Haspengouw ‘Door deze lokale verhalen te vertellen, tonen we de leerlingen dat de grote geschiedenis net zo goed in onze regio plaats vond.’ Grote geschiedenis versus lokale verhalen? ‘Het is veel meer dan een lokaal verhaal’, gaat Pieter verder. ‘Ook grote namen uit de geschiedenis kwamen hier langs: Lodewijk XIV heeft in onze streek overnacht, Napoleon passeerde zowel in Sint-Truiden als in Borgloon… Door deze verhalen te vertellen, tonen we de leerlingen dat de geschiedenis net zo goed in onze regio plaatsvond. En aan veldslagen ook geen gebrek: van de slag bij Brustem tot de slag bij Lafelt, hier werd serieus gevochten!’ Ook historische bronnen probeert het project aan te bieden. ‘Neem nu executieverslagen van de Bokkenrijders uit de 18de eeuw’, zegt Pieter. ‘Of het verhaal van de enige vrouwelijke Bokkenrijder, Katrien Billen uit Wellen, die gestraft werd omdat ze een koek met hosties zou gebakken hebben… Haar gruwelijke straf staat niet in de schoolboeken maar raakt nog altijd. Geweld is een thema van alle tijden en onrecht houdt de leerlingen vandaag evengoed bezig. We kunnen dus vaak ook terugkoppelen naar de actualiteit’, besluit Pieter. Zo schuiven we telkens verder op in de tijd. ‘Wie was bijvoorbeeld het eerste Voorwerpen, plekken, verhalen De verhalen van Ondertussen in Haspengouw vertrekken altijd van een concreet object of plek. In korte filmpjes van zo’n drie minuten gaan we na wát een voorwerp is, wanneer het zich situeert in de tijd, waar het te zien is en waarom het belangrijk is in onze lokale geschiedenis. Maar altijd prettig verteld en altijd als blikopener, om een thema aan te snijden of een les aan te vullen. ‘Onderwerpen die voor erfgoedliefhebbers evident zijn, zijn voor jongeren vaak nog onbekend en onbemind. En ikzelf ben regelmatig óók heel verrast, als groentje in de sector’, lacht Pieter. Ondertussen in Haspengouw start in de prehistorie en eindigt met de actuele geschiedenis. Dinosaurussen, mammoeten, neanderthalers in onze regio? Check! De Romeinen? Daar vind je in het Gallo-Romeins museum bijzondere, en soms minder bekende, stukken van. De middeleeuwen zijn ook een bijzonder interessante periode voor onze regio: de graven van Loon, Noormannen, girl power met Christina en Lutgardis, het ontstaan van onze steden… Stof genoeg om onze Haspengouwse geschiedenis in de klas te brengen. ‘Niet alleen voorwerpen prikkelen de verbeelding, maar ook alle mensen die we tot nu toe hebben gesproken’, zegt Pieter. ‘Van archeologen, historici, heemkundigen, leerkrachten tot mijn collega’s bij Erfgoed Haspengouw… Ik heb ondertussen zoveel verhalen gesprokkeld dankzij de expertise en het enthousiasme van iedereen die onze lokale geschiedenis en erfgoed een warm hart toedraagt!’ staatshoofd van België? Het zou een goede quizvraag zijn want het was niet Leopold I, maar Surlet de Chokier. Hij was in 1831 regent van België en hij kwam uit Gingelom. We kunnen ook een bijzonder object uit een privécollectie aan de Chokier linken maar dat krijgt op dit moment een badje in cola’, lacht Pieter. Een groeiend platform Geschiedenis en erfgoed is – gelukkig maar - geen afgerond verhaal. Moderne technieken werpen een nieuw licht op onze geschiedenis, denk maar aan DNA-onderzoek dat recent aantoonde dat de pest ook in onze streek aanwezig was. ‘En we willen nog wat verder gaan: door leerkrachten en leerlingen de kans te geven zélf filmpjes te maken over onze lokale geschiedenis en deze toe te voegen aan ons platform Ondertussen in Haspengouw. Want erfgoed leeft en is nooit uitverteld’, besluit Karen. De filmpjes van Ondertussen in Haspengouw zullen net als de tijdlijn, samen met de nodige achtergrondinfo, beschikbaar zijn vanaf dit najaar. We nodigen binnenkort directies en leerkrachten geschiedenis uit voor een vormingsmoment. Zo kunnen zij goed geïnformeerd met het materiaal aan de slag gaan. U Hoe maken we leerlingen in het secundair onderwijs enthousiast voor Haspengouws erfgoed? Hoe helpen we leerkrachten om het in de klas te brengen? Met die vragen gingen Karen Van Looken en Pieter Peyls aan de slag. Eén ding was zeker: het zou concreet, leuk en lokaal zijn. Karen Van Looken en Pieter Peyls De slag van Lafelt Surlet de Chokier, regent van België in 1831 Narwaltand Lutgardisstoel Dodecaëder < TERUG NAAR PAG. 1
www.erfgoedhaspengouw.beRkJQdWJsaXNoZXIy ODY1MjQ=