WPDetails

NUMMER #27 - WINTER 2025 #27 PERSONEELS- EN RELATIEMAGAZINE VAN WAGENBORG PASSAGIERSDIENSTEN THEMA: NIEUWE WADDEN FERRY - MOMENT OPLEVERING NABIJ STUURMANSKUNST OP HET WAD Ambacht

4 Voorwoord 6 Waar veerboten verhalen verbinden 8 Facts & figures Het ambacht achter de overtocht 9 Actualiteiten Nieuwe dienstregeling en algemene voorwaarden 10 Testvaart Van stuur naar stuur: vakmanschap in vervoer, Wim Bos, buschauffeur Qbuzz 12 Ondernemer in beeld Bakkerij P.J. de Boer – Hollum 14 De hobby van… Collega Auke van Straten aan het woord 15 Gastcolumn Theo Klimp – Wagenborg Shipping 16 Stuurmanskunst op het Wad In gesprek met kapitein Robert Boelens en stuurman Paul IJnsen 18 Van stal tot wal Dagelijkse praktijk van melktransport van eiland naar vaste wal 20 Interview met Egbert Vuursteen, CEO Koninklijke Wagenborg “De veerdienst zit in ons DNA” 22 Historie Niet reizen op zaterdag: een historisch advies 24 Ambachten op de eilanden, tradities die blijven trekken Vijf voorbeelden van ambachtelijke eilandcultuur Inhoud 12 16 18 10 2 I WPDetails winter 2025

28 Collega rederij De Amsterdamse veerponten van GVB 31 Bouw nieuwe Wadden Ferry Het moment van oplevering is nabij 34 Ondernemer in beeld Dijkstra Bouwbedrijf Schiermonnikoog 36 Evenementen / sponsoring 25 jaar Schiermonnikoog Festival 38 Varen door UNESCO Werelderfgebied 40 Het ambacht achter veiligheid Mark Molenaar van WPD en Johan Krijnsen van Wagenborg Shipping over hun vak 42 Hoe Wagenborg vakmanschap koestert HR-adviseurs Alma Tienkamp en Leonie van der Laan aan het woord 44 Eilanden inspiratiebron voor kunstenaars Vier kunstenaars vertellen over hun werk, hun ambacht en hun band met het eiland 46 Nieuws uit de Groep 50 Veerbootcafé + agenda 51 Volgende editie + colofon 52 Vaste reizigers in beeld Team Ambulancezorg Ameland INHOUD 31 44 Jaargang 10 - #27 winter 2025 “Via het nieuwe Klantenpanel weten we beter van elkaar wat er speelt” Wim Bos, lid Klantenpanel Schiermonnikoog, chef-chauffeur Qbuzz “Als wij het goed doen, merkt niemand het, en juist dat is het vak” Paul IJnsen, stuurman Wagenborg Passagiersdiensten, Ameland – Holwert “Veiligheid is geen vinkje, maar een cultuur” Johan Krijnsen, manager HSEQ bij Wagenborg Shipping “De mensen vormen de ziel van de veerdienst. Zonder hen zijn onze schepen niet meer dan staal en techniek.” Egbert Vuursteen, CEO Royal Wagenborg 38 28 WPDetails winter 2025 I 3

BESTE LEZER, Vakmanschap zit in alles wat we doen. In het aanleggen met precisie. In het plannen van een afvaart bij lage waterstanden. In de manier waarop collega’s al generaties lang kennis doorgeven, van de brug tot aan de werkplaats. En juist dat maakt onze veerdienst meer dan vervoer alleen. Het is een samenspel van mensen, materialen en ervaring, met één doel: een betrouwbare overtocht. Al meer dan honderd jaar varen we tussen vaste wal en eilanden. Van de eerste stoomschepen tot de nieuwste generatie sneldiensten: we zijn altijd onderweg én altijd in ontwikkeling. Die lange traditie is geen geschiedenisboek, maar een stevige fundering voor de toekomst. Een toekomst waarin we graag klaarstaan voor nieuwe eisen, nieuwe techniek en, met de komende aanbesteding, ook nieuwe verwachtingen. Dit nummer van WPDetails is een ode aan het ambacht. Je leest over de bouw van onze nieuwe Wadden Ferry, over collega’s die het vak op zee uitoefenen, en over de stille vakmensen achter veiligheid aan boord. Ook werpen we een blik op de eilanden zelf, op plekken waar ambacht nog volop leeft en inspireert. Of je nu werkt op het Wad, er woont, of als reiziger de overtocht maakt: we nodigen je uit om mee te kijken naar de precisie achter de overtocht. Want achter elk detail schuilt vakmanschap, en in dat vakmanschap schuilt onze kracht. Goede vaart, veel leesplezier en fijne feestdagen! Met vriendelijke groet, Bob Rijpstra Hoofdredacteur WPDetails 4 I WPDetails winter 2025

VOORWOORD | REDACTIE WPDetails winter 2025 I 5

Elke dag maken de veerboten tussen het vasteland en Schiermonnikoog of Ameland meer dan alleen een overtocht: ze brengen mensen samen, vaak zonder dat ze het doorhebben. Verhalen worden uitgewisseld, plannen gesmeed en soms – heel soms – worden er geheimen gedeeld. In deze editie van WPDetails, met als thema ‘ambacht’, nemen we een kijkje in de gedachten en ontmoetingen van reizigers op weg naar Ameland. Als je denkt ‘De Oertocht’ dat komt me bekend voor, dat klopt. Van de bijzonder succesvolle televisieserie ‘De Oertocht’ was eind 2023 het derde seizoen te bekijken via Omrop Fryslân. De filmmaker van deze serie en TV-documentaires als FryslânDOK, Herman Zeilstra, gaat nu met zijn camera in de hand op pad voor WPDetails om belevenissen vast te leggen. Zijn verhalen zijn ook online te volgen. OERTOCHT Waar veerboten verhalen verbinden Scan de QR code voor meer achtergrond en nog meer verhalen 6 I WPDetails winter 2025

Max DE BOOMVERZORGER DIE OMHOOG KIJKT Max is boomverzorger, een moderne benaming voor houthakker. Een oud beroep. Samen met collega’s is hij op teamuitje naar Ameland. “De kettingzagen liggen nog veilig in de bus hoor, op de pier in Holwert.” In het dagelijks leven klimt Max in bomen om dood hout weg te halen of bomen vakkundig te snoeien. “Normale mensen kijken vooruit in het bos, ik kijk omhoog. Werk aan de winkel!” Piet & familie GENIETEN MET PIET Een grote familie zit aan boord, met slingers en taart in de tas. Ze vieren de 89e verjaardag van opa Piet. “Vorig jaar huurden we een schip voor een tocht over het Wad, dit jaar gaan we naar Ameland”, vertelt één van de kleinkinderen. “We hebben vanmorgen bij hem ontbeten in Meppel. Nu gaan we in zijn naam genieten. Zoals we vaker doen. Geniet met Piet!” Shannen VAN DE LUCHT NAAR HET LAND Shannen is stewardess bij KLM en overal ter wereld geweest, behalve op Ameland. “KLM vliegt niet op Ballum”, grapt ze. Nu reist ze voor het eerst mee, op uitnodiging van huisvriendin Iris voor een familie-uitje. “Stewardess zijn is misschien wel het oudste moderne beroep dat er is. Het hoort bij vliegen en zal ook altijd blijven bestaan.” Arco DE DJ DIE HET RITME VAN HET WAD KENT Arco reist elk weekend naar Ameland. Hij draait als DJ bij restaurant Binnen op écht vinyl. “Ambachtelijk plaatjes draaien, lekker ongedwongen.” Zijn LAT-relatie met Eelkje, die bij de veerdienst werkt, bevalt hem prima. “Ik lees dit blad trouwens ook weleens”, zegt hij met een knipoog. Het varen over het Wad door de smalle vaargeul fascineert hem nog altijd: “Niet iedereen kan dat zomaar. Dat is echt een kunst.” WPDetails winter 2025 I 7

FACTS & FIGURES Wat je misschien niet wist… • Het gemiddelde dienstverband bij WPD bedraagt ruim 10,5 jaar • Alle medewerkers samen maar liefst 1.650 jaar aan kennis en kunde inbrengen • De langstwerkende collega is parkeerwacht Jaap Dijkstra, die al 40 jaar in dienst is. Op de voet gevolgd door Willem Bierma (rechts op de foto), operationeel medewerker op het havenkantoor Holwert, ook met 40 dienstjaren Het ambacht zit dus niet alleen in schepen en techniek, maar vooral ook in de mensen die dagelijks zorgen voor de overtocht. Van dek tot loket, van wal tot schip, ervaring maakt het verschil. Het ambacht achter de overtocht De overtocht naar Ameland of Schiermonnikoog lijkt voor reizigers misschien een dagelijkse routine, maar achter de schermen draait het om vakmanschap, ervaring en betrokkenheid. Wagenborg is trots op een team van 156 collega’s voor de veerdienst, waarvan velen al jarenlang met toewijding meewerken aan een veilige en comfortabele verbinding. 8 I WPDetails winter 2025

ACTUALITEITEN Nieuwe dienstregeling en algemene voorwaarden per 2026 In 2026 varen we volgens een dienstregeling die rust en voorspelbaarheid biedt. Tegelijkertijd maken we ons reserveringsproces duidelijker en eerlijker met vernieuwde algemene voorwaarden. Beide aanpassingen sluiten aan op een jaar waarin we een nieuw schip in de vaart nemen, een beter ketenvervoer organiseren en onze dienstverlening nog strakker willen neerzetten. Dienstregeling Ameland – Holwert v.v. Voor de veerdienst verandert er volgend jaar niets aan de basisdienstregeling. We houden dezelfde tijden aan als in 2025. Waar nodig plannen we aanvullend extra afvaarten in. Die worden vooraf opgenomen in het actuele overzicht op onze website. Voor drukke periodes zoals vakanties, evenementen en weekenden, zetten we het tweede schip in. Dat kan maximaal vijf keer per dag varen, afhankelijk van de waterstand. Deze inzet bepalen we een jaar vooruit zodat reizigers ruim op tijd kunnen plannen. Daarnaast bekijken we wekelijks of extra afvaarten nodig zijn bovenop de ingeplande dienst en het tweede schip. Die publiceren we uiterlijk 48 uur van tevoren en delen we met onze stakeholders. Zo blijft iedereen goed geïnformeerd. Voor de sneldienst verandert er wel wat. Vanaf januari 2026 zetten we een nieuw schip in met aanzienlijk meer capaciteit. Daardoor is de tijd die nodig is voor inchecken en inschepen langer, en is een halfuurdienst niet meer realistisch. Voortaan vertrekken sneldienstafvaarten daarom minimaal 40 minuten na elkaar. In de nieuwe tijden is rekening gehouden met de wensen van forenzen, scholieren en eilanders die afhankelijk zijn van de late afvaart. Dienstregeling Lauwersoog–Schiermonnikoog (veerboot en sneldienst) v.v. Op dit traject voeren we twee wijzigingen door. De afvaarten vanaf Schiermonnikoog verschuiven 15 minuten naar achteren omdat de huidige laad- en lostijd op piekmomenten te krap is. En vanaf Lauwersoog vertrekken we 5 minuten later om de aansluiting op het busvervoer te behouden. De eerste afvaarten van 06.30 uur vanaf Lauwersoog en 07.30 uur vanaf Schiermonnikoog blijven ongewijzigd, in overleg met het Klantenpanel Schiermonnikoog. Bij toegenomen vraag plannen we extra afvaarten in, die we uiterlijk 72 uur van tevoren communiceren. De dienstregeling van de sneldienst op dit traject blijft hetzelfde als in 2025. Algemene voorwaarden De vernieuwde algemene voorwaarden geven reizigers meer duidelijkheid over wat kan en wanneer. De belangrijkste wijzigingen op een rij: Wijzigen en annuleren • Personen, dieren en goederen kun je tot 60 minuten voor vertrek wijzigen of annuleren • Voertuigen annuleer je als bezoeker kosteloos tot 48 uur voor vertrek • Eilanders kunnen voertuigen (particulier) tot 60 minuten voor vertrek kosteloos annuleren • Wijzigen binnen de termijn (basis of zomer) is gratis; wordt je overtocht duurder, dan betaal je alleen het verschil • Annuleren via de website is gratis; via de klantenservice rekenen we €7 administratiekosten No-show en verlopen tickets Als je niet op tijd annuleert, vervalt het ticket automatisch en is er geen recht op restitutie. Wordt een reservering niet gebruikt, dan verloopt het vervoersbewijs in alle gevallen en is een nieuw ticket nodig voor een volgende reis. De volledige algemene voorwaarden zijn terug te vinden op wpd.nl. WPDetails winter 2025 I 9

TESTVAART Van stuur naar stuur: vakmanschap in vervoer Testvaart Onder toeziend oog van schipper Bart van Wijk toont Wim Bos zijn stuurmanskunsten. 10 I WPDetails winter 2025

Voor deze editie van Testvaart stappen we aan boord met Wim Bos (58), chef-chauffeur bij Qbuzz op Schiermonnikoog én lid van het Klantenpanel. Vandaag verruilt hij het stuur van zijn elektrische bus voor dat van de Esonborg. In uniform staat hij al klaar op de steiger. “Ik heb al weleens om het hoekje gekeken in de stuurhut”, zegt hij, “maar nog nooit zelf gevaren. Dat lijkt me prachtig.” Schipper Bart van Wijk ontvangt hem aan boord en laat hem meteen kennismaken met het dashboard vol schermen, knoppen en schakelaars. Wim voelt zich direct op zijn gemak. Op het eiland stuurt Wim normaal gesproken het team van buschauffeurs aan. “We rijden op het eiland een traject dat uniek is in Nederland. We hebben zes verschillende routes, die we vooral berijden als er mensen staan. Dat vraagt alertheid én veel klantcontact. En je moet altijd goed om je heen kijken”, zegt hij. “Op Schier zijn veel bezoekers die door het autoluwe karakter hun verkeersregels vergeten zodra ze van de boot stappen. Voetgangers en fietsers zijn overal. Het is vaak één grote promenade.” Schipper Bart vraagt of hij ook een vervangende dieselbus heeft bij pech. “Nee hoor”, lacht Wim. “We rijden hier al dertien jaar volledig elektrisch. Volgens de concessie mag het niet eens anders. Dus als er iets stuk is, moeten we creatief zijn. Er staat geen brandstofbus op reserve.” Dan is het tijd voor actie. Wim mag zelf een stuk varen en gaat met een brede grijns achter het stuurwiel zitten. De radar wordt uitgelegd – precies op tijd, want in de verte verschijnt een klein zeiljacht. Geen probleem, blijkt al snel: met vaste hand stuurt Wim de Esonborg erlangs. “Niet verkeerd voor een eerste keer, toch?” zegt hij tevreden. Wim vaart het laatste stuk naar Lauwersoog, “daar kunnen we nog staan als ik een fout maak”, grapt hij. Toch blijft het voorlopig bij het vervoer op vier wielen. “Ik vind het geweldig om een keer te mogen ervaren hoe het op het water gaat, maar ik heb het aan land al druk genoeg”, besluit Wim. “Wat ik waardevol vind, is dat we via het nieuwe Klantenpanel beter van elkaar weten wat er speelt. Zo komen we niet voor onaangename verrassingen te staan – en kunnen Qbuzz en Wagenborg samen blijven verbeteren.” Wil je het hele verhaal van de ‘Testvaart’ van Wim Bos ervaren? Scan dan met de telefoon de QR-code Ook interesse om een keer een dagdeel met ons mee te lopen? Stuur een mail met motivatie aan de redactie: wpdetails@wpd.nl WPDetails winter 2025 I 11

Wie ’s ochtends vroeg door de straten van Hollum fietst, wordt verwelkomd door de geur van versgebakken brood. Al meer dan 200 jaar beoefent de familie De Boer hier het bakkersambacht. Sinds 1805, van vader op zoon, inmiddels al acht generaties lang. Pieter Jan de Boer en zijn vrouw Astrid runnen tegenwoordig het familiebedrijf aan de J.W. Burgerstraat, samen met een hecht team. “Het zit in ons bloed. We zijn er letterlijk tussen geboren.” Ambacht als fundament Voor Pieter Jan is het bakkersvak een écht ambacht. “Je werkt met je handen, gevoel en ervaring. Het is techniek én traditie. Alles wat je doet, heeft invloed: de temperatuur van het water, de luchtvochtigheid, het kneden. Brood bakken is vakmanschap en elke dag anders.” Om het ambacht levend te houden, worden in de bakkerij nog steeds diverse producten gemaakt volgens originele familierecepten. Zoals de kaaksen (scheepsbeschuit), sûkermantkes en bladjes. “Die recepten zijn generaties oud. Ze geven onze bakkerij karakter.” ONDERNEMER IN BEELD AMELAND | BAKKERIJ P.J. DE BOER – HOLLUM Acht ambacht en geur van vers brood generaties 12 I WPDetails winter 2025

Generatie op generatie De bakkerij begon ooit aan de Johan Bakkerstraat en verhuisde in de jaren veertig van de vorige eeuw naar de huidige locatie. “In het oude pand zit nu een kaasboer. Als je goed kijkt, zie je nog een bolling in de muur, daar stond vroeger de oven tegenaan.” Pieter Jan groeide op in de bakkerij. “Toen ik 21 was, werd mijn vader ziek. Een jaar later, in 2005, heb ik de zaak op mijn 22ste overgenomen. Ik moest toen snel m’n diploma’s halen om door te kunnen. Pa overleed toen ik 26 was.” Gelukkig stond hij er niet alleen voor. “Astrid werkte toen al in de winkel als zomerkracht, en inmiddels zijn we samen firmanten.” De negende generatie is inmiddels geboren, maar Astrid en Pieter Jan blijven nuchter: “Ze mogen hun eigen pad kiezen. Als ze later willen instappen, dan is dat prachtig. Maar we leggen niets op.” Groeien met behoud van ambacht Waar het vroeger vooral ging om het dagelijkse brood voor de dorpsbewoners, is het bedrijf met de komst van het toerisme meegegroeid. Er wordt geleverd aan supermarkten, restaurants en hotels, het ‘derde kanaal’, zoals ze dat zelf noemen. Toch blijft de basis ambachtelijk. “We bakken hier alles zelf: van croissants tot suikerbrood. Alles gebeurt in de bakkerij achter de winkel, beneden het brood, boven het banket.” Met 11 vaste medewerkers en zo’n 19 vakantiekrachten is het een bedrijvige onderneming. De opkomst van nieuwe technieken, zoals de remrijskast, maken het werk beter planbaar. “Vroeger waren we op zaterdagen bijna 24 uur in touw. Nu kunnen we het werk beter spreiden.” Vakmanschap, geur en gevoel De geur van vers brood is volgens Pieter Jan nog altijd het mooiste aspect van zijn vak. “Als het buiten wat vochtig is, blijft de geur hangen in de straat. Mensen ruiken het en weten: hier wordt nog écht gebakken.” Ook het contact met de klant hoort erbij. Astrid: “We leveren maatwerk en luisteren naar onze klanten. Als een hotel of winkel iets specifieks wil, dan kijken we of we dat kunnen maken.” En dan zijn er natuurlijk nog de klassiekers: de ambachtelijke saucijzenbroodjes met eigen kruidenmix, het Amelander vuurtorentje, het net-even-anders suikerbrood. “Voor deze klassiekers komen mensen speciaal terug.” Toekomst met vertrouwen “Ambacht staat bij ons centraal, ook al veranderen de tijden”, zegt Astrid. “Het is mooi dat we met onze producten deel uitmaken van de vakanties van veel mensen. Ze nemen een stukje Ameland mee naar huis.” En over de toekomst? “Zolang we plezier houden in wat we doen, gaan we door. Of de negende generatie het straks overneemt? Dat zien we dan wel weer. Voor nu zijn we vooral trots dat we deze traditie mogen voortzetten.” Pieter Jan en Astrid de Boer Woonplaats: Hollum, Ameland Wat vinden ze het mooiste aan het eiland? “Dat we in Hollum echt naar elkaar omkijken. Of het nu om een helpende hand gaat of vrijwilligerswerk: er is hier altijd iemand die voor je klaarstaat.” WPDetails winter 2025 I 13

Jagen als vakmanschap in de natuur “Zolang ik me kan herinneren ga ik al mee op jacht”, vertelt Auke. “Als kleine jongen ging ik met mijn vader het veld in: jagen op eenden, ganzen, duiven, of reewild vanaf een hoogzit. Later ook in Duitsland, op wilde zwijnen of edelherten. Maar altijd selectief, pas na monitoring en met respect voor de natuur.” Sinds 2005 heeft Auke zijn eigen jachtakte. Wat voor sommigen misschien draait om het moment van schieten, ziet hij als een ambacht dat veel verder gaat. “Als jager ben je het hele jaar bezig met natuurbeheer. We planten bosjes voor beschutting, hangen broedkorven op voor eenden en houden de wildstand zorgvuldig in de gaten. Alleen als er voldoende aantallen zijn, wordt er in het seizoen verantwoord geoogst.” Voor Auke is jagen dan ook meer dan een hobby. “Je leert kijken, luisteren, geduld hebben. Je weet wat er in het veld leeft en zorgt voor balans. En wat je oogst, komt op je bord: een puur, duurzaam stukje vlees. Je bent onderdeel van een eeuwenoude traditie, met aandacht voor dier, landschap en leefomgeving.” Ook buiten werktijd houden collega’s van Wagenborg zich met ambachten bezig. In deze rubriek vertellen zij over een bijzondere hobby waarin vakmanschap, toewijding en oog voor detail centraal staan. Deze keer: Auke van Straten, schipper op de sneldienst naar Schiermonnikoog én jager in zijn vrije tijd. “Jagen is voor mij geen jacht op wild, maar zorg voor het veld.” DE HOBBY VAN AUKE VAN STRATEN 14 I WPDetails winter 2025

“ leer je niet alleen uit boeken, maar vooral van elkaar.” Vakmanschap “Als ik terugkijk op mijn 29 jaar bij Wagenborg, zie ik één rode draad: vakmanschap. In 1996 begon ik op de reparatieafdeling van onze scheepswerf. Als jonge ingenieur kende ik de theorie, maar op de helling leerde ik pas écht het vak. IJzerwerkers, lassers en monteurs lieten mij zien wat boeken niet konden: hoe je samen complexe problemen oplost. Ik wilde alles zien, meemaken en vooral meehelpen. Daar ontdekte ik dat fouten maken mag – als je ook de kans krijgt om ze zelf te herstellen. Dáár zit de kracht van ambacht: leren door doen, samen bouwen aan kwaliteit. Later stapte ik over naar engineering. Nieuwe schepen ontwerpen vroeg opnieuw om samenwerking, niet alleen binnen je eigen afdeling. Het succes van de E-borg vracht-schepen is daar een prachtig voorbeeld van: een product van ”Samen. Duurzaam. Waarmaken”, de kernwaarden binnen de Wagenborg Groep. Mijn loopbaan is geen uitzondering. Bij Wagenborg leer je van elkaar. Kennis en ervaring worden gedeeld op de werf, in de werkplaats en op kantoor. Binnen alle hoeken van Wagenborg, inclusief de veerdienst. Een open houding en liefde voor het vak zijn onmisbaar om samen verder te komen. Dat is wat ons sterk maakt – en wat we moeten blijven koesteren voor de volgende generatie. Want ambacht en vakmanschap zijn niet alleen traditie, ze zijn de basis voor innovatie en duurzaamheid. Zo maken we elke dag ons bedrijf een beetje beter, voor vandaag én morgen.” Theo Klimp Vlootdirecteur Wagenborg Shipping GASTCOLUMN Foto’s uit archief Theo Klimp WPDetails winter 2025 I 15

IN GESPREK MET In de stuurhut van de Sier, hoog boven het dek en met vrij uitzicht over het Wad, ontmoeten we twee vakmensen van verschillende generaties: Robert Boelens (63), zo’n 18 jaar kapitein en daarvoor bijna 10 jaar stuurman, en Paul IJnsen (29), nu stuurman en sinds kort ook invalkapitein. Samen delen ze hun kijk op het vak én het gebied. “Het Wad is een wereld op zich”, begint Robert. “In mijn beginjaren voer ik offshore, op volle zee, maar dat is totaal anders dan hier. Op de Waddenzee heb je continu te maken met eb en vloed, stroming, wind en ondieptes. Je vaart in smalle, nauwkeurig begrensde geulen die door zandverplaatsing voortdurend verschuiven. De omstandigheden veranderen elke zes uur. Wat nu zee is, kan zes uur later een drooggevallen zandplaat zijn, vol vogels en geulen. Dat maakt varen hier geen standaardroutine, maar een vak apart. Het vraagt om ervaring, inzicht en constant aanpassingsvermogen.” Paul knikt: “Je leert dit vak door het te doen. Ik begon hier als matroos toen ik achttien was. Inmiddels vaar ik als stuurman én invalkapitein. Van onderaf beginnen is de norm hier, en dat is goed, je groeit in je rol, leert van collega’s. Er zit veel vakmanschap in dat op het oog zo vanzelfsprekend lijkt.” “Met windkracht 10 vaar je als een krab” Stuurmanskunst op het Wad betekent manoeuvreren onder wisselende omstandigheden. “Wind, waterstand en zicht: het bepaalt allemaal hoe je vaart en afmeert”, legt Robert uit. “Bij windkracht 7 begint het pittig te worden. Met windkracht 10? Dan ga je als een krab door het water.” Paul vult aan: “De Sier is goed wendbaar, maar heeft een platte bodem, een diepgang van slechts 1,40 meter en is ook nog eens vrij hoog. Je hebt qua sturen niet de scherpte die je met diepere schepen wel hebt. Dan komt het bij extreem harde wind aan op gevoel én samenwerking.” En die samenwerking is naadloos, vertellen ze. “Bij zware wind neemt Paul de communicatie over met de matrozen”, vertelt Robert. “Ik kan me dan focussen op het aanleggen. Iedereen aan boord weet dan precies wat ‘ie moet doen, we hebben aan een half woord genoeg.” Van matroos tot kapitein De ploeg aan boord is hecht. Robert werkt sinds vorig jaar vanwege zijn leeftijd 50%, Paul vult de andere helft in. Als Paul kapitein is, schuift collega Youri Kiewied door van matroos naar stuurman. “Zo houden we alles in één varende ploeg. We kennen elkaars tempo en stijl. Dat werkt prettig, vooral als het erop aankomt.” Dat laatste gold zeker op een dag in 2013, toen Robert midden op het Wad werd overvallen door een storm met orkaankracht. “Ik heb toen zelf windstoten van 198 kilometer per uur gemeten. We konden door enorme windkracht en de hoge waterstand niet aanleggen in Holwert. Uiteindelijk hebben we 4,5 uur aan een paal gelegen, met alle passagiers aan boord. De autobrug trilde en bromde. Bizar. Dat zijn momenten die je bijblijven.” Stuurmanskunst op het Wad 16 I WPDetails winter 2025

xx Varen met gevoel én techniek Beide mannen zijn nuchter over de opkomst van technologie. “De elektronische zeekaarten zijn een zegen”, zegt Paul. “Je ziet dieptes, stroming en herkent andere schepen, dat helpt enorm.” Robert knikt: “Maar het vak kun je niet volledig automatiseren. Je neemt soms op gevoel de bocht net wat krapper vanwege de wind. Een computer mist dat aanvoelen.” Toch blijven ze zich scholen. Regelmatig volgen ze trainingen aan de Zeevaartschool, ook in simulatoren. “Dan oefenen we ook noodsituaties”, zegt Paul. “Maar het meeste leer je hier, op het Wad.” Een veranderend landschap De vaargeulen tussen Ameland en Holwert veranderen continu. “Toen ik begon in 1998 lag een bocht in de geul 300 meter verderop”, zegt Robert. “Bochten slijten uit, stromen verschuiven en maken de route daardoor steeds langer. Soms wordt er een bocht rechtgetrokken, een paar jaar later zit je weer in de oude situatie. Rijkswaterstaat is voortdurend aan het baggeren. Het Wad leeft.” Oog voor het moment Wat het varen hier zo bijzonder maakt? “Elke dag is anders”, volgens Paul. “Door eb en vloed zie je het landschap veranderen.” Robert glimlacht: “Laag water is het mooist, dan zie je zandplaten, vogels, misschien zeehonden. Hoogwater is rustiger om te varen, maar minder spectaculair.” En het favoriete moment? “Februari, als de zon vroeg opkomt. Heldere ochtenden, mooie luchten, en het gevoel dat het weer de goede kant op gaat”, aldus Robert. “Of onweer, dat je in de verte ziet aankomen”, vult Paul aan. Robert lacht: “De extremen zijn altijd indrukwekkend.” Ambacht in beweging Aan het eind van het gesprek draait de Sier zich alweer om voor de volgende afvaart. “Wat wij doen lijkt soms simpel”, zegt Paul, “maar er zit veel achter. Als je het goed doet, merkt niemand het, en dat is precies de bedoeling.” WPDetails winter 2025 I 17

SAMENWERKING Boeren op eilandbodem Vader Anton (65) en zoon Willem (30) runnen samen de melkveehouderij op de Kooiplaats. Ze melken zo’n 60 koeien, goed voor bijna 5.200 liter melk in drie dagen. “Boeren op een eiland is anders. Alles moet over het water: voer, materiaal, techniek”, vertelt Anton. Dat maakt het duurder en weergevoeliger. “Maar het is ook gemoedelijker”, vult Willem aan. Anton nam de boerderij destijds over van zijn vader. Nu staat Willem klaar als opvolger. “Volgend jaar hoop ik het over te nemen”, zegt hij. “Ik werk nu nog deels bij een loonbedrijf, maar mijn hart ligt hier.” De melkrobot draait 24/7 Sinds zestien jaar staat er een melkrobot in de stal. Dag en nacht melkt hij de koeien, gemiddeld zo’n 29 liter per koe per dag. “We zijn daarmee moderner geworden, maar het blijft mensenwerk”, zegt Anton. “Ervaring speelt een grote rol. Je ziet met eigen ogen of een koe gaat kalveren, of ziek wordt. De robot helpt, maar de boer beslist.” Via een app volgt het gezin elke beweging van de koeien. “Als de melktank vol is, welke koe nog moet worden gemolken of moet worden drooggezet om te kalveren, uieranalyses, je kunt het zo gek niet bedenken. En als de melk opgehaald is, krijgen we voordat de melkwagen het erf af is direct een melding met het exacte aantal liters.” Op een rustige novemberdag op de Kooiplaats, aan de rand van het Natura 2000-gebied op Ameland, heerst bedrijvigheid. Er komt een grote tankwagen het erf opgereden. Chauffeur Mark Vijfwinkel van Melkweg | Fritom stapt uit, groet de boeren Anton en Willem Kiewied, en begint direct met zijn werk. Wat voor veel reizigers op de veerboot onzichtbaar blijft, is hier dagelijkse praktijk: de stille, maar o zo belangrijke logistiek van melktransport van eiland naar vaste wal. Van stal tot wal: de stille logistiek van melkvervoer 18 I WPDetails winter 2025

Een chauffeur met neus voor melk Chauffeur Mark Vijfwinkel van Melkweg | Fritom rijdt vandaag de dagdienst. ’s Morgens haalde hij melk op bij boeren aan de wal, om 12:15 uur zat hij op de veerboot naar Ameland. “Soms is de tankauto al halfvol als ik hier aankom. Op het eiland doe ik vandaag vijf adressen, dan zit ik goed vol.” De tankwagen kan tot 35.000 liter melk vervoeren; met het gewicht van truck en trailer komt het totaal op zo’n 50 ton. “Het ophalen gaat snel, in tien minuten ben ik klaar”, legt Mark uit. Toch is het vak meer dan een kwestie van slangen aansluiten. “Je kijkt, ruikt, schept. Je moet weten wat je doet. Het is geen dozenwerk, dit is vers en levend spul.” Na het ophalen wordt er een monster genomen voor kwaliteitscontrole. De melk gaat naar de zuivelfabriek in Gerkesklooster. “Er wordt vooral kaas van gemaakt”, weet Anton. Melkweg | Fritom: de spil in de keten Mark is een van de zeventig chauffeurs die bij Melkweg | Fritom dagelijks onderweg zijn. Het bedrijf, onderdeel van de Fritom Group, haalt 365 dagen per jaar met twintig tankwagens maar liefst 3,6 miljoen liter rauwe melk op bij meer dan duizend veehouders voor FrieslandCampina. Ook op Ameland is hun aanwezigheid essentieel. “Onze planning is soms net zo vloeibaar als de melk zelf”, lacht Mark. “Met veerdiensten, weersinvloeden en fabriekstijden is het puzzelen. Maar het werkt, als iedereen meedenkt.” Samenwerking in de keten De logistiek van melkvervoer op een eiland vraagt nauwe afstemming. “De chauffeur, de boer, de veerdienst, de zuivelfabriek, alles moet kloppen”, vertelt Mark. “En als er een boot uitvalt, of het weer omslaat, dan kan dat zomaar de dagplanning overhoop gooien.” Gelukkig denkt Wagenborg actief mee. “Zonder veerdienst komt de melk niet van het eiland”, zegt hij. “Dat maakt hen een cruciale schakel in de keten”. De melkauto gaat om 16.00 uur terug op de veerboot. Bij aankomst in Holwert wordt Mark als dagchauffeur afgewisseld door een nachtchauffeur die de melk naar de fabriek brengt.Een dagelijks ritueel. Een internationale primeur Voorafgaand aan deze vorm van transport kwam de melk op een unieke manier naar de wal. In 1978 beleefde Ameland een internationale primeur: een melkleiding naar Holwert. Vijftien kilometer lang, waarvan acht onder het Wad. “Ik heb dat nog meegemaakt”, zegt Anton. “De kwaliteit werd slecht, het kwam aan als een soort boter. Eigenlijk is het nooit goed gegaan.” In 1993 werd de leiding gesloten. Inmiddels wordt een deel ervan gebruikt als glasvezelbuis. Een ambacht, ondanks de techniek Hoewel technologie steeds meer een rol speelt, van melkrobots tot stal-apps, blijven Anton en Willem het werk als ambacht zien. “Ervaring, inzicht, aanvoelen wat een dier nodig heeft”, zegt Anton. “Dat leer je niet uit een boekje.” Boeren met toekomstvisie De toekomst van de boerderij lijkt verzekerd, met Willem straks aan het roer. Toch blijft het boeren op een eiland een uitdaging. “De melkprijs is wel gestegen, maar de kosten nog veel harder”, zegt Anton. “Je moet creatief zijn.” De kampeerboerderij die ze erbij runnen, met plek voor 70 gasten, biedt financiële ademruimte. Dat hun bedrijf pal naast een Natura 2000-gebied ligt, maakt het werk bijzonder, maar ook complex. “We weten dat we op een kwetsbare plek boeren”, zegt Willem. De politieke discussies over stikstof en uitkoopregelingen volgen ze met gemengde gevoelens. “Natuurlijk spookt dat wel eens door ons hoofd”, erkent Anton. Willem vult aan: “Maar ik heb zin om het bedrijf over te nemen en om door te gaan. We boeren hier al generaties lang in harmonie met de natuur en daar geloven we nog steeds in.” WPDetails winter 2025 I 19

INTERVIEW MET EGBERT VUURSTEEN, CEO KONINKLIJKE WAGENBORG 20 I WPDetails winter 2025

“De veerdienst zit in ons DNA” Al meer dan honderd jaar verzorgt Wagenborg de veerdiensten naar Ameland en Schiermonnikoog. Voor de bewoners zijn die schepen een vanzelfsprekende levensader. Voor CEO Egbert Vuursteen zijn ze veel meer dan een bedrijfsonderdeel: ze zijn een deel van zijn jeugd, zijn familiegeschiedenis en zijn kijk op wat Wagenborg betekent. Vakmanschap als fundament De schepen van Wagenborg Passagiersdiensten zijn modern, betrouwbaar en passen bij de eisen van deze tijd. Toch benadrukt Vuursteen dat dát niet is wat de veerdienst bijzonder maakt. “Het zijn de mensen die de ziel van deze dienst vormen. Hun vakmanschap, hun ervaring, hun toewijding – dáár draait het om. Zonder hen zouden onze schepen niet meer zijn dan staal en techniek.” Voor Vuursteen is dat ook persoonlijk voelbaar. “Als ik vandaag de dag met bemanningsleden spreek, hoor ik dezelfde trots terug die ik als kind zag bij de bemanning. Je voelt dat ze zich bewust zijn van hun rol. Het geeft mij telkens het besef dat we dit werk al generaties lang met hart en ziel doen.” Ambacht op het water Varen op de Waddenzee vraagt méér dan alleen kennis van techniek. “Het is een spel van stromingen, getijden en ondieptes”, legt Vuursteen uit. “Dat leer je niet uit een boekje. Dat leer je door jarenlange ervaring, door te kijken en te luisteren naar oudere collega’s, door fouten te vermijden en details te voelen. Het is ambacht, in de zuiverste zin van het woord.” Die menselijke factor blijft hem fascineren. “Als je ziet hoe onze kapiteins hun schip letterlijk door het wad ‘lezen’, dan weet je: dit is kennis die alleen ontstaat door generaties vakmanschap.” Een kleine telg, groot van betekenis Binnen de Wagenborg Groep, die wereldwijd actief is in zeevaart, offshore en havenlogistiek, is de divisie Passagiersdiensten relatief klein. Toch voelt het voor Vuursteen anders. “De passagiersdiensten zijn misschien de kleinste telg in onze familie, maar wel één die ons heel dierbaar is. Voor mij voelt het als een stukje familie-erfgoed dat ik mag doorgeven.” De veerdienst is de levensader van de eilanden. Alles wat nodig is om op Ameland en Schiermonnikoog te wonen en te werken komt via de ferries van Wagenborg. “Die verantwoordelijkheid voel ik heel sterk”, zegt Vuursteen. “Het gaat niet primair om financieel resultaat, maar met name om de zekerheid dat we er staan voor de gemeenschap. Dáár ligt onze waarde.” Hij legt een link met zijn eigen jeugdherinneringen. “Toen ik daar aan de kade stond, zag ik geen businesscase. Ik zag mensen die vertrouwden op die verbinding. Dat gevoel draag ik nu nog steeds met me mee.” Toekomst en continuïteit In 2029 wordt de concessie opnieuw aanbesteed. Voor Wagenborg een belangrijk moment. “Natuurlijk is dat spannend,” zegt Vuursteen. “Maar juist omdat dit zo’n diepgeworteld onderdeel van ons bedrijf én de familie is, zullen we er alles aan doen om de veerdienst op een verantwoorde manier te behouden. Want de veerdienst hoort bij Wagenborg, en Wagenborg hoort bij de eilanden. En eerlijk gezegd voelt het voor mij alsof dat altijd zo geweest is.” WPDetails winter 2025 I 21

Wie op Ameland of Schiermonnikoog woont, weet dat een zaterdagovertocht druk kan verlopen. Dat lijkt een probleem van deze tijd, maar in de jaren vijftig waarschuwde Wagenborg Passagiersdiensten al nadrukkelijk: “Ga niet op een zaterdag in de zomer met vacantie. Er zijn alleen maar nadelen aan verbonden!” Die waarschuwing kwam voort uit jaren ervaring op eerdere verbindingen, zoals van Delfzijl naar Emden en Borkum. Juist vanuit die ervaring ontstond het vakmanschap dat nog steeds herkenbaar is in de huidige eilanddiensten. HISTORIE Niet reizen op zaterdag: hoe oude veertradities doorwerken in de van nu Wadden 22 I WPDetails winter 2025

Aansluitgarantie zonder techniek, alleen mensenwerk Aan het begin van de twintigste eeuw was overstappen nog geen kwestie van online dienstregelingen en tv-schermen. Bij aankomst van de trein in Delfzijl stond altijd een personeelslid klaar om reizigers naar de boot te brengen. De veer vertrok pas wanneer iedereen aan boord was. Het was service “waar dienstverlening meer betekent dan een belofte.” Lange tijd was dit de slogan van Wagenborg. Vooruitgang I en II: betrouwbaarheid als trots De Vooruitgang I en II verzorgden de dienst tussen Delfzijl en Emden. Over de Vooruitgang I stond geschreven: “…ruim gebouwd en met genoeg diepgang om bij het ruwste weer rustig te kunnen varen, zoodat zeeziekte buitengesloten is.” Het schip was niet alleen een technisch staaltje van zijn tijd, maar vooral een doordacht ontwerp waarin comfort centraal stond. De bemanning kreeg uitdrukkelijke instructies om beleefd te zijn en reizigers te helpen waar nodig. Schoon en netjes: ambacht op detailniveau In 1913 kwam het voor dat schoolkinderen bij uitzondering met een sleepboot werden vervoerd. Hoewel die schepen zorgvuldig werden gesopt, raakten de kinderen toch vaak vies. De rederij concludeerde: “Hoe schoon de sleepboot ook gemaakt wordt, de feestelijke kleren raken zwart en vet.” Daarom werd een motorboot aangeschaft die veel beter schoon te houden was. Het laat zien dat het ambacht van varen niet alleen gaat over techniek, maar ook over zorg, comfort en aandacht voor reizigers. Schoolreisjes als oefenterrein voor gastvrijheid Toen schoolreisjes populair begonnen te worden, zag Egbert Wagenborg een kans. Vanaf 1912 drukte hij jaarlijks tienduizend boekjes vol informatie, spoortabellen en tips. Scholen uit het hele land reisden naar de Eems. Wagenborg wilde de reizen betaalbaar en leerzaam maken, zodat iedereen mee kon. “De directie doet alles om deze reizen zoo aangenaam mogelijk te doen zijn en tevens zoo goedkoop te maken, dat ook de armere scholen eraan mee kunnen doen. Behalve dat deze reisjes den kinderen plezier verschaffen en voor de gezondheid bevorderlijk zijn, bieden ze stof tot waarneming en leering, die door de kinderen niet spoedig vergeten worden.” Tegenwoordig is de schoolreis naar een Waddeneiland voor velen nog steeds een hoogtepunt. De overtocht met de veerboot hoort daarbij in de belevenis en herinnering. De tijdloze zaterdagdrukte In de jaren vijftig adviseerde Wagenborg dringend om de zaterdag te vermijden. Volgens de brochures zorgde de drukste dag van de week voor “stressvolle voorbereiding” en “overvolle treinen, bussen en boten.” Ook de aankomst was vaak onrustig: geen taxi’s beschikbaar, bagage die te laat werd bezorgd en een korte nacht die een valse start van de vakantie veroorzaakte. Situaties die je liever voorkwam door betere spreiding van passagiers. Van Emden naar de Wadden: dezelfde lessen De uitdagingen op de routes van toen vormen nu nog steeds de basis voor de veerdiensten naar Ameland en Schiermonnikoog. Het vakmanschap van de bemanning, met aandacht voor passagiers, de zorg voor comfort en persoonlijke service, dit zorgt ervoor dat iedere overtocht vandaag net zo soepel en aangenaam verloopt als vroeger, ongeacht drukte of weer. (bron en foto’s Henk Zuur) WPDetails winter 2025 I 23

1. Garnalen kruien en pellen: handwerk uit zee Het is misschien wel het meest directe ambacht van allemaal: met een groot schepnet in een Wâdpak door de branding lopen en de vangst met eigen handen sorteren. Garnalen kruien is een eeuwenoude vismethode die op de eilanden wanneer de ‘r’ in de maand zit nog steeds beoefend wordt. De vangst wordt direct thuis aan de keukentafel gepeld en vaak ook meteen opgegeten, want vers zijn ze natuurlijk het lekkerst. Dat pellen is een vak apart: ervaren pellers doen er seconden over, voor beginners is het even prutsen. Maar de beloning is groot. Het is ambacht met zout op je huid, wind in je haren en de zee binnen handbereik. 2. De paardenreddingboot: levende geschiedenis Op Ameland vind je een avontuur dat zeldzaam is op de wereld: de demonstratie van de paardenreddingboot. Sinds 1824 trotseert deze heldhaftige combinatie van mens en dier de ruige Waddenzee om levens te redden. Acht stoere paarden trekken een zware houten wagen met daarop de oude reddingboot, dwars door de duinen en over het strand, Op de Waddeneilanden leven oude ambachten voort, niet als toeristische trucjes, maar als tastbare herinneringen aan vroeger. Of het nu gaat om garnalen kruien, strandjutten of het vieren van een Pinksterfeest met een haan in een mast: deze tradities zijn springlevend. Vijf voorbeelden van ambachtelijke eilandcultuur die reizigers blijven boeien. Ambachtenop de eilanden, tradities die blijven trekken EILANDER AMBACHTEN Garnalen kruien en pellen Pinksterfeest Kallemooi 24 I WPDetails winter 2025

recht de branding in. De demonstraties vinden meerdere keren per jaar plaats en trekken steevast veel bekijks. Het geluid van hoefslagen op het strand, het hijsen van het tuig en de golfslag tegen de boot roepen herinneringen op aan vervlogen tijden. Het spektakel is niet alleen indrukwekkend, maar ook een ode aan samenwerking tussen mens, dier en natuur. Kijk voor de data in 2026 op de website van VVV Ameland. 3. Kallemooi: haan in de mast, feest in het dorp Het Pinksterfeest Kallemooi op Schiermonnikoog is een traditie die zijn gelijke niet kent. Centraal staat een achttien meter hoge mast tussen kerk en herberg, met in de top een groene tak, de Nederlandse vlag én jawel, een levende haan in een mand. De haan wordt in de nacht voor Pinksteren door sterke mannen omhoog gehesen onder leiding van de Kallemooi-commissie, herkenbaar aan hoge hoeden en wit-groene linten. Drie dagen blijft het dier bovenin in een ruime mand, met water, brood en webcamtoezicht. Dinsdag volgt een optocht waarin de haan wordt teruggebracht naar zijn eigenaar. Oorspronkelijk een vruchtbaarheidsritueel, nu een dorpsfeest vol kinderspelletjes, optochten, muziek en nostalgie. Magisch, eigenzinnig en typisch Schiermonnikoog. 4. Koren- en Oliemolen De Phenix: draaiend erfgoed in Nes In het hart van Nes op Ameland staat een molen met een verhaal én een functie: De Phenix. Deze achtkante grondzeiler uit 1880 is gebouwd op de resten van een afgebrande voorganger, en ontleent zijn naam aan de mythische vuurvogel die herrijst uit zijn eigen as. Een symbool van veerkracht én van levend ambacht. De Phenix is uniek: het is de enige koren- én oliemolen in Friesland die nog in bedrijf is. Bij voldoende wind malen vrijwillige molenaars graan of slaan zij olie in de historische olieslaanderij, die sinds 2022 in het ondergrondse bezoekerscentrum is ingericht. De molen is uitgerust met originele werktuigen, een koppel maalstenen en Oudhollands hekwerk met zeilen. In het molenwinkeltje zijn (h)eerlijke producten te koop: van meel tot olie. Een bezoek aan De Phenix is meer dan nostalgie – het is een lesje windkracht, vakwerk en lokale betrokkenheid. Kijk voor de openingstijden op www.amelandermusea.nl 5. Strandjutten: zoeken, vinden, bewaren Op de eilanden is strandjutten een traditie die verweven is met het leven langs de kust. Vooral met noordenwind en na een storm Na elke storm is er op de stranden van alles te vinden: touwen, hout, flessen, viskisten, soms zelfs containers. Wat ooit aangespoelde noodvoorraad was, veranderde in een cultureel fenomeen. Jutten was overleven, maar ook verzamelen, recyclen en verhalen delen. Sommige eilanders zijn al jaren vaste jutters en kunnen aan elk voorwerp een anekdote koppelen. Strandjutten is ambachtelijk speurwerk: je gebruikt je ogen, je voeten en je gevoel. Wat voor de een afval is, is voor de ander een vondst en soms zelfs kunst. In het Landbouw- en Juttersmuseum in Buren op Ameland kun je meer ontdekken over strandjutten. Een eiland vol ambacht Wie de eilanden bezoekt, stapt in een wereld waar tradities nog ademen. De ambachten zijn er niet voor de show, maar vormen een levend onderdeel van het eilandleven. Ze verbinden generaties, houden geschiedenis tastbaar en bieden reizigers een unieke ervaring. Of je nu zelf garnalen pelt, meel koopt in de molen of kijkt hoe de reddingboot het water in wordt getrokken, het zijn momenten die je bijblijven. Ambacht op de eilanden: echt en onvergetelijk. Koren- en oliemolen de Phenix Paardenreddingboot Strandjutten WPDetails winter 2025 I 25

De beste wensen voor een gezond, gelukkig en veilig 2026! 26 I WPDetails winter 2025

De paardenreddingboot op Ameland: een uniek staaltje teamwork, traditie en kracht, met veiligheid voor mens en dier altijd voorop. WPDetails winter 2025 I 27

COLLEGA REDERIJ GVB en het vakmanschap op de ponten Amsterdamse Foto’s GVB 28 I WPDetails winter 2025

Vloot in de hoofdstad GVB Veren beheert een vloot van 14 IJveren en 5 Noordzeekanaalponten. In totaal zijn er tien veerverbindingen: zeven over het IJ en drie over het Noordzeekanaal. Waar de IJveren zich richten op gratis vervoer van voetgangers en fietsers, vervoeren de Noordzeekanaalponten tegen betaling ook auto’s, vrachtwagens en motoren. Vorig jaar zijn er alleen al over het IJ 28 miljoen reizigers overgezet. “Dit zet ons op de derde plaats van ’s werelds grootste veerbedrijven”, vertelt Riezebos. “Het is ruim 3 miljoen meer dan in 2023. Die groei zet zich al jaren voort. Vergelijk je het met 2015, dan gaat het zelfs om ruim 11 miljoen extra reizigers.” Als we naar het IJ kijken verschilt GVB Veren sterk van bijvoorbeeld Wagenborg Passagiersdiensten, waar het veertraject langer is en passagiers vaak vooraf plannen. Op de korte verbinding over het IJ stapt men vaak en massaal spontaan op. Vakmanschap “Varen in Amsterdam is vakwerk”, legt Riezebos uit. “De schippers steken telkens dezelfde vaarweg over, maar dat betekent niet dat het routinewerk is. Integendeel. Het is een druk vaargebied met beroepsvaart, pleziervaart, rondvaartboten en evenementen. Denk aan SAIL, dan varen onze ponten kriskras tussen een stroom van historische schepen en plezierjachten door. Je moet ogen in de rug hebben. Ook het luisteren op een overvol marifoonkanaal, het inschatten van de snelheid van andere schepen en het omgaan met nachtelijke verblinding door stadsverlichting vragen om stuurmanskunst.” Werken in een schaarse markt Net als meerdere nautische organisaties kampt GVB Veren met een krappe arbeidsmarkt. “Er is een structureel tekort aan mensen met een Groot Vaarbewijs en Radarpatent”, aldus Riezebos. “De binnenvaart trekt flink aan, en er zijn steeds minder mensen die kiezen voor dit beroep. Daarom hebben we de afgelopen jaren flink ingezet op werving. In 2024 hebben we 35 nieuwe schippers aangenomen.” GVB Veren telt momenteel zo’n 145 medewerkers. Technologie in dienst van de mens Technologie speelt een steeds grotere rol. Hulpsystemen als Tresco en AIS (Automatic Identification System) zijn cruciaal op deze drukbevaren routes. “Radar en marifoon zijn onze oren en ogen”, zegt Riezebos. “Ze geven je inzicht in wat er om je heen gebeurt. Maar ook daar zitten beperkingen aan, sloepen en kleine zeilboten zonder AIS zijn soms niet zichtbaar op je scherm.” Het ambacht blijft leidend. “Technologie ondersteunt, maar het is de schipper die beslist. Je moet kunnen vertrouwen op je zintuigen, je ervaring én je intuïtie.” Elektrisch: stil én schoon GVB Veren speelt een voortrekkersrol in verduurzaming. Het is het eerste veerbedrijf ter wereld dat een volcontinu elektrische dienst aanbiedt voor ook gemotoriseerd vervoer. “We doen dit Wie wel eens in Amsterdam is geweest, kent het beeld: een gestage stroom van voetgangers, fietsers en scooters die zich vanaf Centraal Station op de pont richting Noord begeven. De veerponten van GVB zijn een onmisbaar onderdeel van het dagelijkse leven in de hoofdstad. Ze varen dag en nacht, 365 dagen per jaar, én vrijwel geruisloos, sinds een deel van de vloot is geëlektrificeerd. Wat minder mensen weten, is dat GVB Veren BV daarmee inmiddels behoort tot de grootste veerbedrijven ter wereld. We spraken met Niels Riezebos, teammanager bij GVB Veren, over vakmanschap, technologie, drukte op het IJ en Noordzeekanaal en de bijzondere uitdagingen van varen in een stad die nooit slaapt. Niels Riezebos WPDetails winter 2025 I 29

op onze drie verbindingen op het Noordzeekanaal. Daar laden onze elektrische ponten 24/7 via een geavanceerd laadinfrasysteem aan de wal. Dit gaat het hele jaar door, dag en nacht. Momenteel is er een projectteam bezig om dit ook te realiseren op het IJ. Een flinke operatie, zeker in een stedelijke omgeving.” Op het Wad zijn de trajecten langer en is de situatie anders. Toch staan beide vervoerders open voor kennisuitwisseling. “Misschien moeten wij eens een kijkje nemen bij jullie, en andersom”, lacht Riezebos. “We kunnen altijd van elkaar leren.” De mens achter de pont Bij GVB Veren is ambacht niet alleen varen, maar ook organiseren. De druk op de dienstregeling is hoog, de personeelskrapte groot. Tegelijk willen ze innoveren, verduurzamen en de kwaliteit hoog houden. Bij de ponten over het IJ en Noordzeekanaal wordt elke dag gepresteerd, onder hoge druk, in weer en wind, met gevoel voor techniek én verantwoordelijkheid. En net als bij de veerdiensten van Wagenborg Passagiersdiensten, zit het succes ‘m niet in de grootte van de schepen of de lengte van de vaart. Het zit in de vakmensen die ze bedienen. Iedere dag weer. Op het Wad, én op het IJ en Noordzeekanaal. COLLEGA REDERIJ GVB VEREN IN CIJFERS • 14 IJveren en 5 Noordzeekanaalponten • 28 miljoen reizigers in 2024 (over het IJ) • Actief op 10 verbindingen • 145 medewerkers • Wereldwijd koploper in elektrisch veerdiensten • Dochteronderneming van GVB Holding NV • 100% in opdracht van de gemeente Amsterdam 30 I WPDetails winter 2025

Kleur, motoren en jets: de Wadden Ferry in De bouw van de Wadden Ferry gaat in volle vaart door en komt steeds dichter bij het moment van oplevering. Het schip is inmiddels voorzien van zijn definitieve kleur en is straks klaar voor zijn rol als sneldienst tussen Ameland en Holwert. vorm BOUW WADDEN FERRY WPDetails winter 2025 I 31

Spectaculaire kraanoperatie Een hoogtepunt van de afgelopen tijd was de installatie van de motoren. Voor deze zware onderdelen was een grote kraan nodig. Het plaatsen van de motoren gebeurde in de avonduren, zodat het bouwproces overdag ongestoord kon doorgaan. Een heel team van collega’s van Next Generation Shipyards en het kraanbedrijf bleef aan het werk, en in nog geen drie uur stond alles op zijn plek. Daarna werd de Wadden Ferry verplaatst naar de afbouwhal, waar in de afgelopen tijd de laatste werkzaamheden aan het schip plaatsvonden. Jets gemaakt voor Waddenzee In de afbouwhal werd de volgende dag meteen verder gewerkt. De waterjets, speciaal gekozen voor het vaargebied van het schip, zijn inmiddels geplaatst. De Waddenzee kent veel ondieptes en zandbanken, waardoor traditionele schroeven minder geschikt zijn. Het schip is daarmee straks optimaal toegerust voor het unieke Waddengebied. Geheime naam gekozen Naast de techniek is er nog een belangrijke stap gezet in de afbouw van het schip: het kiezen van een naam. Wagenborg heeft hiervoor een naamgevingsactie georganiseerd, die liep van 8 augustus tot 30 september en bijna 400 inzendingen opleverde. Van verwijzingen naar het maritieme verleden van Ameland tot moderne namen die het eiland en de Wadden benadrukken. Een zorgvuldig samengestelde jury koos uiteindelijk de winnende naam. De jury bestond uit een mix van lokale betrokkenheid, maritieme kennis, cultuurhistorische blik en eilandgevoel. Onder leiding van journalist, presentator en Amelandse Afke Boven zaten onder anderen Wagenborg CEO Egbert Vuursteen, directeur van de Stichting Amelander Musea William Beijaard, oud-medewerker van Wagenborg Marrit Waaksma, profwielrenner Bauke Mollema, Amelander wethouder Theo Faber en auteur, antropologe en publiekshistorica Anne-Goaitske Breteler in de jury. Samen BOUW WADDEN FERRY 32 I WPDetails winter 2025

RkJQdWJsaXNoZXIy ODY1MjQ=